preloder
کور / مستقل ليکوالان / فېصل فاران

فېصل فاران

د پښتونستان مقدمه – فېصل فاران

پښتانۀ پۀ نسلي توګه ‘اساک’ )ساکا، اساکین، اسکوزي، ساکزي( دي – ‘اٰریا’ نامه د دوي تهذیبي نامه وه چې کله دوي بلخ باختر بدخشان کښې تهذیبونه جوړ کړل. ‘پکت’، ‘پکتین’، ‘نجدي’ د دوي سیمئیزه نامه ده چې وروستو بیا د ‘پښتون’ پۀ صورت دودنده نامي هم ګرځېدلې ده او تر اوسه هم دغه لفظ د پښتو هوډ پۀ معنٰي کارول شي. انګلیسي کښې هم Big ‘غټ’، هندۍ کښې ‘بهګوان’ خداے ته وائي – ‘افغان’ د دوي قامي ملتي نامه ده؛ د دې مطلب دے ‘غېر بت پرست’ – دغه نامې او معنې باندې مولانا عبدالقادر، پروفېسر عبدالمجید افغاني، سر علامه …

بشپړ متن

د اصغر لالا د نظم توکنه بالاحصار – فېصل فاران

د اسلامي جمهوریه پاکستان د رئیس العساکر جنرل قمر جاوېد باجوه لۀ خوا پېښور کښې د پوهنتونونو د زدکړیالو سره د لیدنو روانه لړۍ کښې د مۍ د میاشتې پۀ سر کښې یوه ناسته پۀ قلعه بالا حصار کښې هم شوې ده – وئیل کېږي چې دې ناسته کښې د قبائلي سیمو څخه د یو سکهـ زدکړیال د وړاندیز نه پس باجوه صاحب حکم کړے دے چې د پېښور قلعه بالاحصار کښې دې د سکهـ راجه رنجیت سنګهـ انځور ځوړند کړے شي! ځوړند کړے شوے. د کرتارپور راهدارۍ د پرانستې دستوره کښې نوجوت سنګهـ سدهو سره د پنجابۍ غېږې نه …

بشپړ متن

اجمل خټک کمیونسټ نۀ ؤ – فېصل فاران

د ملګري فېصل فاران دا لیکنه پروسکال باچا خان مرکز کښې د ارواښاد اجمل خټک بابا د تلین دستوره کښې هغۀ پۀ خپله اورولې وه. د ‘پښتون’ لوستونکو د پاره دا لیکنه د یوې اړینې یادګیرنې سره وړاندې کوو. ارواښاد ډاکټر خالق زیار پۀ باچا خان مرکز کښې د اجمل خټک بابا د تلین پۀ ویاړ تابیا شوې دستوره کښې وئیلي وو، ‘(اجمل) خټک صاحب ډېر څۀ مونږ ته ښودلي دي، ډېرې خوارۍ ئې راسره کړې دي، زمونږ استاذ دے او د هغوي جدائي زمونږ د پاره یو لوے زیان دے. یوه بله خبره چې زۀ ئې محسوسوم، هغه دا …

بشپړ متن

نظم توکنه – فېصل فاران

ښاغلے نور البشر نوید زمونږ د وختونو یو ډېر یاد صحافي، شاعر او ډرامه نګار دے. د خپلو مخکښو سلېمان لائق او رحمت شاه سائل غوندې د نور البشر نوید شاعري هم د غېرت د چغې ازانګه ده چې صحافت او ډرامائیت پرې اضافه ده. د دغه صحافتي مزاج او ډرامائي عنصر کمال دے چې د نور البشر نوید نظمونو کښې یو خوا د کراچۍ د ماښام د ورځپاڼو سنسني خېزي وي نو بل خوا پکښې د هغۀ د ډرامو تلوسه او وسوسه هم شامله وي. د هغۀ نظمونو کښې د هغۀ د ډرامې کردار ‘سلطان شاه’ توپنچه پۀ لاس …

بشپړ متن

حمزه شینواري، باچاخان او قومیت – فېصل فاران

‘نقشِ حیات’ د حمزه شینواري خپل لیکلے ژوندلیک دے چې یو ناویاته اثر دے. پۀ دې کتاب کښې نابغه لیکوال ځاے پۀ ځاے د قوم، ژبې او ریاست پۀ حقله د بصیرت نه ډکې خبرې کړې دي ـــ لکه د قوم پۀ بابله دا اقتباس وګورئ، ‘د پاکستان ځینې دانشوران تر اوسه دا چغې وهي چې مونږ مسلمانان یو او یو قومیت یو، خو اوس دا خبره صفا شوې ده چې پۀ دغه نعرو هغوي د پښتنو ځبېښاک جاري ساتل غواړي، ځکه پۀ دې لړ کښې ما یوه مقاله د ‘اسلام او قامیت’ پۀ سرلیک کړې وه چې پۀ څو …

بشپړ متن

د پیر محمد کاروان غزل کښې د فطرت ټاکنه – فېصل فاران

    د کاظم خان شېدا نه پس پښتو غزلپالو کښې پير محمد کاروان هغه دوېم شاعر دے چې فطرت ئې پۀ مهمو معنو کښې د خپلې شاعرۍ نۀ بېلېدونکے توکے وګرځولو. يو خوا کۀ فطرت دلته زمکينه برخې (Land Scape) پۀ توګه را دننه کېږي، بل خوا د نظاري (Scenery) بڼه هم لري. خو پۀ حقيقت کښې ئې دغه مخ ليد د شاليد نه بدل دے او فطرت دلته حقيقت ته د رسېدنې لاره ده. لکه څنګه چې پۀ جاپاني شاعرۍ کښې هم ده. خصوصاً هائيکو د زين مت نه راټوکېدلے شعري تاثر دے چې فطرت پکښې مراقبه د …

بشپړ متن

د محمد سعید سعید د نظم ببوزي واله توکنه – فېصل فاران

  پښتو نوې شاعرۍ کښې واقعاتي نظمونه رومانى شاعرانو لۀ وخته ليکل پېل کړي وو. لکه د محمد نواز خټک “فقيره”، د سيد رسول رسا “ښکلې فقيره”، د پرېشان خټک “کوچۍ”، د فضل حق شيدا “رقاصه”، د اجمل خټک “پېغله”، د غني خان “د بت وينزه” څو د يادونې نظمونه دي خو دې ټولو کښې يو قسم رومانيت، مفلسه او ځپلي ښائست باندې څرګندېږي؛ البته ‘پېغله’ نظم کښې رومانيت د قومي پاڅون پۀ هغه بامعني پېغام تمامېږي کوم چې پښتون قامي تحريک سره تړلے دے او تاريخي شاليد کښې د مېوند د ملالۍ تلميح لري. دې مشرانو شاعرانو پسې بيا …

بشپړ متن

د سر علامه اقبال د مردِ مومن تجزیه – فېصل فاران

  حسېن حلاج منصور پۀ خپل شعري دیوان کښې صفا ليکلي دي چې هغه ذات يعني د خداے پاک دے چې پۀ خپل ناسوت ئې د لاهوت ثاقب راز څرګند کړے. بيا خپل مخلوق کښې د خوړونکي څښکوونکي پۀ صورت (يعني بنيادم) ښکاره شي، تر دومره پورې چې د هغۀ مخلوق هغۀ هم داسې ليدو لکه چې ليدونکے ليدل کوي. سبحان من اظهر ناسوته سرسنا لاهوته المثاقب ثم بدء في خلقهِ ظاهراً حتٰي صورته الاکل والشارب حق لقد عاينة خلقه کل حظة الحاحب بالحاحب هم دغه ډول خبره الجيلي هم انسان کامل کښې کوي چې “ما خپل وجود بائيلۀ” بيا …

بشپړ متن

سیکولر ازم او اسلام یوه مباحثه – فېصل فاران

    د سيکولرازم پۀ حواله زمونږ ټولنه کښې دومره لويه تېروتنه موجود ده چې ښۀ ليکلي لوستلي خلق هم سيکولرازم (Secularism)، کميونزم (Communism)، لبرلزم(Liberalism) ، اېتهيئزم(Atheism) ، اېبکيورزم (Abcurism) هر څۀ سره خپلو کښې ګډوډوي او بيا د علمي زوال کمال دا چې د سيکولر مطلب ټول لغتونه ‘لاديني’ کوي لکه: )الف(: سيکولر- لا دينى، جس ميں مذہبى امتياز نہ کيا جائے؛ (علمى اردو لغت، وارث سرهندى) )ب(: سيکولر- دنيائي، غېر مذهبي، مادي، دهري د وحدت منکر، هغه سړي چې مذهبي قوانين نۀ مني. )قاموسنه ډاټ کام( تاسو ورګوئ چې لمړي صفت کښې د لا دينيت خبره شوې ده …

بشپړ متن

د یو نظم توکنه – فېصل فاران

  ګلالۍ غورځئ خځلې اباسین کښې اوبۀ نشته چرته ووینځي منګولې شاهد اسرار شاهد شوروي روس ماتېدو نه پس نظريه متن کښې منظر نه پس منظر ته لاړه او تنقيد حاشيې نه متن ته رادننه شو چې ماحولياتى تنقيد ئې غوره مثال دے ــــ لکه کۀ مونږ د شاهد اسرار شاهد دا درې مصرعيزه نظم د ايکو کرټسيزم يا ګرين سټډيز پۀ بنياد وڅيړو نو دا خبره به رڼه شى چې د نظم ليکونکي شاعر زمانه موجوده زمانه ده چې اباسين کښې داوبو نیشتوالے د غازى بروتهـا پراجېکټ نه پس راغلے دے. دې سره پوره ايکالوجي تباه شوې، بېلې ختمېږي، …

بشپړ متن