loader image
کور / 2019

کلنۍ زخیره

خدائي خدمتګار سالار “مرګیه! مۀ راځه درځمه” (حقیقت او شهادت) – محمد امین جان خان

        د خدائي خدمتګار سالار امین جان خان د ‘ذاتۍ ډائرۍ’ څخه دا واقعات ارواښاد فرید صحرائي مرتب کړي او چاپ کړي دي. تړون ئې پۀ دې لفظونو شوے دے: “د باچا خان پۀ نوم چې د خدائي خدمتګار تحریک غوندې د عظم تحریک باني ؤ.” مرتب کوونکي پرې د ‘مننه’ تر سر خط لاندې خپلې خبرې داسې لیکلې دي: “د بابړې د افسوسناکې واقعې او د دې د بې جوازه قتل عام پوره پنځوس کاله وشو. هسې خو د دې واقعې باره کښې مونږ ډېر څۀ د خلقو زباني اورېدلي دي، ولې پۀ تحریري توګه د …

بشپړ متن

د پښتو افسانې سل کلن بهیر (1917ز نه 2017ز پورې) – اسیر منګل

      مونږ هیله کوله چې د پښتو ادب یوه مجموعي خاکه به د استقلال د سلمې کلیزې پۀ ویاړ د ‘پښتون’ دې ځانګړې ګڼه کښې خوندي کړې شو خو دغه هیله د یو څۀ ناوړتیا یا نیمګړتیا لۀ امله نیمه خوا پاتې شوه. بیا هم د استاد اسیر منګل منندویه یو چې پۀ لږ وخت کښې ئې مونږ ته دا سیند لپه کښې راکړو – 2017ز او دې نه پس دې دوو کلونه د یو لوے فکري او فني بدلون ښکالو ځان سره راوړې. دې موده کښې د پښتو فکشن ته ځانګړې پاملرنه شوې ده. زمونږ ښاغلي سمیع …

بشپړ متن

دودیز واله او مدرنیزم – محمد اکبر کرګر

    د استا اولسن پۀ باور پۀ افغانستان کښې تر نولسمې پېړۍ پورې پښتونولي د دولت ايديولوژيک بنسټ جوړولو خو دا د دې معنٰي نۀ لري چې د پښتونولۍ کود يا کدکس د ټولنې ايديولوژيک لارښود ؤ. د نوموړي پۀ باور سره افغان ټولنه يوه غېر متجانس او وېشل شوې ده نو لۀ دې کبله اسلام لۀ دې دريځ څخه د کلونو را پۀ دې خوا يو منل شوى او د ټولو لپاره د وحدت او يو والي فکتور پاتې شوى دى. دا ځکه چې اسلام نۀ يواځې د ټولنې د حقوقي او اخلاقي اصولو بنسټ جوړوي چې د …

بشپړ متن

د افغانستان سل کلن استقلال او ‘پښتون قامي تحریک’

“افغانستان پۀ نړۍ کښې يواځینی خپلواک مسلمان رياست دی )فارس او ترکيه لکه چې پۀ هغه وخت کښې واقعي خپلواک نۀ وو او پۀ جزوي توګه د برطانوي يا اتحادي ځواکونو تر واک لاندې وو( چې بلواکه مسلمانان به پر ځان راټولوي او د خپلواکۍ او ازادۍ پر لاره به د هغوي راهنمائي کوي.”(1) دا خبره بل چا نۀ بلکې د شوروي روسيې لوی انقلابي موسس ولاديمير لېنن پۀ نومبر 1919ز کښې د افغانستان د خپلواکۍ د اتل او روښانفکره باچا اعليٰحضرت امان الله خان پۀ نامه پۀ خپل يو ليک کښې کړې وه. تر دې ليک پوره شپږ لسيزې …

بشپړ متن

اداریه – اګست ۲۰۱۹

د افغانستان سل کلن استقلال او ‘پښتون قامي تحریک’       “افغانستان پۀ نړۍ کښې يواځینی خپلواک مسلمان رياست دی )فارس او ترکيه لکه چې پۀ هغه وخت کښې واقعي خپلواک نۀ وو او پۀ جزوي توګه د برطانوي يا اتحادي ځواکونو تر واک لاندې وو( چې بلواکه مسلمانان به پر ځان راټولوي او د خپلواکۍ او ازادۍ پر لاره به د هغوي راهنمائي کوي.”(1) دا خبره بل چا نۀ بلکې د شوروي روسيې لوی انقلابي موسس ولاديمير لېنن پۀ نومبر 1919ز کښې د افغانستان د خپلواکۍ د اتل او روښانفکره باچا اعليٰحضرت امان الله خان پۀ نامه پۀ …

بشپړ متن

افغانستان کښې د فلسفیانه روایت تاریخ او ارتقاء

ځینې بحثونه پۀ رښتيا هم څۀ ډېر ګونجلک نۀ وي خو ولې د هغوي پۀ حقله د سټيريو ټائپک اپروچ د مخه جوړ شوي بتان ماتول اړين وي – ‘پۀ فلسفه کښې د افغان برخه’ هم د داسې بحثونو نه يو بحث دے چې زمونږ پۀ علمي پنګې کښې ئې تل د يو اساسي سوال پۀ توګه سر راپورته کړے دے، خو ولې مونږ سټيريو ټائپک خلقو دې ته ډېر معذرت خواهانه ځوابونه وئيلي دي او پۀ ځاے د دې چې خپل علمي استعداد مو دې سوال ته د ځوابولو پۀ لړ کښې استعمال کړے وے، مونږ هم دا استعداد …

بشپړ متن

پۀ افغانستان کښې د “خپلواکۍ” او “امن” پۀ حق کښې رايه پۀ کابل کښې د لر او بر افغان شريکه ملي ناسته پۀ کوئټه کښې د “طالبانو د اسلامي امارت” پۀ پښو کښې د “احمد شاه بابا د پټکي” غورځول

افغانستان کښې انتخابات تر سره شول. دا هغه بختوره ورځ وه چې د دې سپېره کولو د پاره لارې ستړې کړې شوې. کله د مؤقت حکومت جوړولو وړاندیزونه، کله د طالبانو سره شوو مذاکراتو کښې د دې د ځنډولو شرطونه او کله د بمي چاودنو لۀ لارې اولسونه ډارول – خو بیا هم  پۀ افغانستان کښې انتخابات تر سره شول؛ افغانانو د استعماريت، بلواکۍ او ترهګرۍ خلاف خپل شريک او يواځيني کانديد “خپلواک افغانستان” ته رايه ورکړه. افغان اولس پۀ انتخابي کمپاین کښې پرانستې او پراخه برخه واخسته. کاندیدان هغو سیمو ته هم کمپاین ته لاړل چې د “ټیویګانو” )میډیا( …

بشپړ متن

د ‘پښتون قامي تحریک’ یوه پېړۍ

“د افغانستان او ازادو قبائیلو حالت چې مې ولیدو او پینځلس کاله مې پۀ هندوستان، قبائیلو او افغانستان کښې غورزې پرزې وکړې نو پۀ دې نتیجه ورسېدم چې انقلاب د منډې کار او دومره اسان څیز نۀ دے؛ انقلاب د سړې سینې کار دے – انقلاب علم او پوهه غواړي – انقلاب عالمان او پوهان غواړي چې د قام تربیت وکړي او انقلاب ته ئې اماده کړي. انقلاب د پاره د اشخاصو ضرورت دے. تۀ ګوره چې زمونږ جذباتي ملګري څومره پۀ جوش راوتلي وو، ټول لاړل خوارۀ شول. نو کښېناستم، د ځان سره مې فکر وکړو– نو پۀ دې …

بشپړ متن

دنیا دې د افغانستان وینو سره یو بل خیانت ته پرې نۀ ښودې شي

د افغانستان پۀ وجود چې کوم پرهرونه وروستو جوړېدل، باچا خان او ولي خان هغه پرهرونه پۀ خپلو روحونو انګېرلي )محسوس کړي( وو. د افغانستان د زړۀ څړیکې باچا خان او ولي خان خپلو زړونو کښې زغملې وې او پۀ افغانستان کښې توې شوې وینه هغوي د خپلو ژبو نه وئیلې وه. هغوي چغې وهلې، “دا د کفر او اسلام جنګ نۀ دے” – د هغوي کوکارې چا نۀ اورېدې چې “دا د روس او امریکې جنګ دے” – د هغوي نعرو ته غوږونه کاڼۀ شوي وو چې “لۀ افغانستانه د بارودو سرډ مۀ جوړوئ!”. د افغانانو وینو د امو …

بشپړ متن

پۀ افغانستان کښې د ملي پخلاينې او ټولنيز تداوي هيلې

د افغانستان د څلوېښت کلنې غميزې او د ترهګرۍ خلاف روان اتلس کلن جنګ پۀ ترڅ کښې پۀ تېرو څو مياشتو کښې يو ډېر د اندېښنې وړ پړاو دا منځ ته راغلو چې د امريکا متحده ايالات او طالبان لۀ يو او بل سره د مذاکراتو پروسې ته لاړل او د ډاکټر اشرف غني پۀ مشرۍ کښې قائم د افغانانو منتخب او نمائنده دولت لۀ نظره واچول شو. دې وضعې د افغانانو د نويمې لسيزې لۀ ترخو تجربو سره يو بشپړ ورته والی څرګند کړ او پر حالاتو ژور نظر لرونکو وګړو ته ئې د افغانستان د اخري انقلابي اولسمشر …

بشپړ متن