preloder
کور / 2019 / جولای / 12 (پاڼه 4)

ورځنۍ زخیره

اوسمهاله خدائي خدمتګاري – خان زمان کاکړ

د خدائي خدمتګار تحريک لۀ بنسټ ايښوولو څخه 90 کاله پس د زمکې پر سر پۀ يوه بېخي بدله نړۍ کښې مونږ د پښتون قام د برخليک د بدلولو پۀ لړ کښې د هغې مفکورې يوې نوې تشريح ته اړتيامن يو د کومې مفکورې پۀ مرسته چې د هند لۀ نيمې وچې د پېرنګي استعمار د ټغر ټولولو پۀ لار د احمد شاهي افغانستان د بشپړې زمکنۍ خپلواکۍ د اخستلو او د افغانانو د ملي او جمهوري خپلواکۍ د يقيني ګرځولو مرام ته پۀ ژمنتيا نۀ يواځې اولسونه د ټولنې پر کچه د فکري بېدارۍ او پاڅون پړاو ته جګ …

بشپړ متن

د ‘پښتون’ مقصد او لار – اسرار د طورو

د “پښتون” اجراء پۀ څۀ مقصد شوې وه او د دغه مقصد د حاصلولو د پاره به کومه لار او کومه پاليسي اختيارولې شي؟ پۀ مۍ 1928ز کښې چې د “پښتون” رساله راغله، د دې اول جلد اول نمبر لکشمي پرېس ارټ سسټم راولپنډۍ کښې طبع شو. د دې چلوونکے عبدالغفارخان ؤ. پۀ سر پاڼه ئې د افغان )فضل احمد )دکن(( پينځۀ اشعار چاپ وو. دغه اشعارو کښې د علم و فن د زدکړې، د ځان د پېژندلو، پۀ دنيا کښې د عزت ګټلو، د مشقت کولو، د قربانۍ، د خطرو د مقابلې ترغيب ؤ. ظاهره ده چې د رسالې …

بشپړ متن

تشدد او عدم تشدد – حبیب الله کاکړ

د یو نوي انسان د تخلیق کولو د سرچینو پۀ حیث: ضد استعماریت، د فرانټز فانون نېشنل لېبرېشن فرنټ او د باچاخان خدائي خدمتګاري Violence and Nonviolence as the Sources for the Creation of a New Man: Decolonization, Frantz Fanon’s National Liberation Front and Bacha Khan’s Khudai Khidmatgari زۀ نه پوهېږم، چې نړۍ چې د اضدادو مجموعه وګڼل شي، څوک چې تشدد فطري ګڼي؛ هغه عدم تشدد څنګه د فطرت لۀ دائرې نه بهر کوي. د انسان پۀ انفرادي او ټولنیز فطرت کښې کۀ غضباني قوت ته فطري وئیل ممکن وي نو لوراني اړخ ئې څنګه فطري نۀ شي ثابت …

بشپړ متن

غني خان مېله: سیمینار – ‘پښتون’

د جمعې پۀ ورځ، پینځلسم مارچ باندې باچا خان مرکز کښې د ‘غني خان مېله’ پۀ نوم د لېوني فلسفي خان عبدالغني خان د تلین ورځ ونمانځلې شوه. د دستورې صدارت ملي مشر اسفندیار ولي خان وکړو او مشر مېلمه ښاغلے هاشم بابر ؤ. د دستورې وېناوالو ښاغلو ډاکټر یار محمد مغموم، ډاکټر نصر الله جان وزیر، نور الامین ایسپزي او سمیع الدین ارمان خپلو وېناو کښې د غني د ژوند، فکر او فن مختلف اړخونه وڅېړل او پۀ دې خبره ئې زور راوړو چې پۀ اکادمي کچ باید د غني فهمۍ پۀ لړ کښې د کار دائره پراخه کړې …

بشپړ متن

د وچو غرونو غږ الف جان خټکه – ډاکټر فضل الرحیم مروت

د پښتونخوا تاریخ پۀ خپله غېږ کښې لوے طوفانونه، تحریکونه، ملي جنبشونه او داسې اتلان لري چې خپل ځان او ژوند ئې د خپل قام پۀ ګټه پۀ یوه طریقه یا بله طریقه قربان کړل. زمونږ تاریخ کښې کۀ یو طرف ته پیر روښان (بایزید انصاري) او د هغۀ ملګرو او مریدانو د وحدت الوجود شکل کښې د پښتو ژبې پرمختګ او قامي پېوستون د پاره بې کچه هلې ځلې وکړې او بل خوا خوشحال خان بابا ډېر پۀ سائنسي (Scientific) انداز کښې پښتو ژبه، د قام یو والے او پۀ ښکاره ټکو سره قومي ریاست جوړښت روډمېپ (Roadmap) خپل …

بشپړ متن

د قامي خپلواکۍ د مبارزې فکري اړخونه – ډاکټر خادم حسېن

د تاریخ مطالعه دا ښائي چې د اولسونو د ژوندي او سوکاله پاتې کېدو د پاره د دوو فکرونو ضرورت وي. قامي شعور او تهذیبي شعور، اجتماعي حافظه برقرار ساتل؛ د اجتماعي وسیلو لټول، ساتل او روزل، د خاورې او زمکې جمالیات خوندي کول او پۀ مخکښې بوتلل او ټولنیز ژوند کښې د منصفانه تقسیم پۀ بنیاد وګړو د پاره اسانتیاوې پېدا کول د قامي شعور رختونه وي – دا ټول عمل د قامي خپلواکۍ محتاجه وي. ‘روحِ عصر’ پېژندل او د هغې سره څنګ تر څنګ تلل، د انساني ارتقا بېلابېل پړاوونه پېژندل او د تخلیقي او ایجادي صلاحیتونو …

بشپړ متن

قصه خوانۍ بازار – رام سرن نګینه – ژباړن: طارق پښتونیار

  اٹک پار کی یادیں، لاہور، فکشن ہاؤس، ۲۰۰۹، ص ۳۶۔۳۳   درې ویشتم اپرېل 1930 ورځ د صوبه سرحد )خېبر پښتونخوا( پۀ انقلابي تاريخ کښې يو ځانګړے حېثيت لري کله چې پښتنو پۀ يو زبردست مجاهدانه ډول د ازادۍ نعره اوچته کړه او پۀ بدل کښې ئې پۀ خپلو لغړو سينو باندې د زهريله ګوليو مړدکي وزغمل . دومره کلونه تېر شول خو تر اوسه زما د قصه خوانۍ هغه خون ريز منظر د سترګو هېر نۀ شو. ما پۀ دغه ورځو کښې د پېښور پۀ نېشنل هائي سکول کښې سبق وئيلو چې دا وحشت ناکه خبر راغلو او …

بشپړ متن

Prisms and Prisons: Religion, Abdul Ghaffar Khan and the Khudai Khidmatgars – ډېمن لېنچ – ژباړن: بېدار اصلزے

د خدائي خدمتګارو لار او زیار https://www.researchgate.net/publication/237713714 د ‘قام مذهبه’ شخړې (Ethnoreligious Conflict)، بنياد پرستۍ او مذهبي مبارزې پۀ رڼا کښې پۀ عدم تشدد امن شته کول د اېپلبي د کتاب (The Ambivalence of the Sacred, 2000) مرکزي بحث دے. پۀ دې مقاله کښې به مونږ د دې خبرې جاج اخلو چې څنګه د خدائي خدمتګارو مبارزه ‘قام مذهبه’ قامپرستۍ او بيا تر څۀ حده بنياد پرستۍ پۀ خپله اغېزه کښې اخستې وه او څنګه اسلامي قدرونو پۀ لويه ذخيره کښې دوي بيا هم د عدم تشدد پۀ زور کار کولو ته ملا وتړله؟ د خدائي خدمتګارو د عدم تشدد …

بشپړ متن

Structure, Chance and Choice for Abdul Ghaffar Khan and Khudai Khidmatgars – ډېمن لېنچ – ژباړن: بېدار اصلزے

د عبدالغفار خان او خدائي خدمتګارو جوړښت، موقع او انتخاب https://www.researchgate.net/publication/237294121 د مذهبي عدم تشدد د مبارزې پۀ تشکيل کښې عبدالغفار خان (1988-1890) او نور خدائي خدمتګاران مونږ سره د جوړښت، موقعې او انتخاب ښۀ مثالونه دي. خدائي خدمتګار تحريک پۀ عدم تشدد ولاړ يو داسې منظم تحريک ؤ چې د نولس سوه دېرشم نه نولس سوه شپږ څلوېښتم تر منځ ئې د لس زرو نه زيات خدائي خدمتګاران لرل کومو چې پۀ شمالي مغربي سرحدي صوبه چې اوس د پاکستان برخه ده، کښې د پېرنګي استعمار پۀ ضد کاميابه مبارزه کړي وه. د پښتنو د ټولنې جوړښت(Structure) : جغرافيائي …

بشپړ متن

د قېصر اپریدي ‘سړي نه تر عجب سړي’ پورې سفر – بېدار اصلزے

قېصر اپريدے د پښتو د معاصر ادب د هغه ليکوالانو او شاعرانو نه يو دے کوم چې ډېر سنجيده اخستل پۀ کار دي او د دې وجه دا ده چې قېصر اپريدي پۀ کومو موضوعاتو ليکل کړي دي، عموماً پۀ شعر کښې او خصوصاً پۀ نثر کښې، هغه مونږ ته پۀ پښتو ادب کښې د نوو مباحثو د پېل کولو دعوت راکوي او د هغۀ چاپ شوي کتابونو نه کۀ مونږ “جماليات يو نظرياتي جاج” او “تهذيب څېړنه او کره کتنه” وګورو نو دا خبره لا شدت اخلي چې دې خوا ته دې توجه وکړلې شي؛ خو ولې د پښتو …

بشپړ متن