Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php on line 60

Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.base_module.php on line 68

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/pakhtoon1928/public_html/wp-content/plugins/nextgen-gallery/vendor/imagely/pope-framework/lib/class.component_registry.php:60) in /home/pakhtoon1928/public_html/wp-includes/feed-rss2.php on line 8
نور ليکوالان – Pakhtoon http://www.pakhtoon1928.com Pashto First Magazine Sun, 12 Apr 2020 14:03:07 +0000 ps hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.4.1 http://www.pakhtoon1928.com/wp-content/uploads/2017/12/cropped-favicon-32x32.png نور ليکوالان – Pakhtoon http://www.pakhtoon1928.com 32 32 باچا خانه! مونږ تا ته ملامت يو (کشور ناهيد) – ژباړن: ډاکټر محمد زبېر حسرت http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2334/ Sun, 12 Apr 2020 14:03:07 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2334 ورځپاڼه “جنګ”، کراچۍ، جنوري 21، 2016 باچا خانه! تۀ يو داسې ځوان وې چې د انګرېزانو بېړۍ او هتکړۍ درباندې نۀ وې پوره ستا لۀ ګوتو وينه بهېده خو تا هډو د رحم اپيل نۀ کولو تا خو د انګرېزانو او د پاکستاني مارشل لاءګانو غلامي هم قبوله نۀ کړه تا پۀ “جلال اباد” کښې …

The post باچا خانه! مونږ تا ته ملامت يو (کشور ناهيد) – ژباړن: ډاکټر محمد زبېر حسرت appeared first on Pakhtoon.

]]>
ورځپاڼه “جنګ”، کراچۍ، جنوري 21، 2016

باچا خانه!

تۀ يو داسې ځوان وې

چې د انګرېزانو بېړۍ او هتکړۍ

درباندې نۀ وې پوره

ستا لۀ ګوتو وينه بهېده

خو تا هډو د رحم اپيل نۀ کولو

تا خو د انګرېزانو او د پاکستاني مارشل لاءګانو

غلامي هم قبوله نۀ کړه

تا پۀ “جلال اباد” کښې د ښخېدو وصيت وکړو

مونږ ستا فکر، حريت پسندي او ډېرې قربانۍ نۀ دي هېرې کړې

مونږ ستا پۀ نامه پوهنتون جوړ کړو

چې زلمي او جونه پۀ کښې تعليم حاصل کړي

زما د وړو وړو کلو او چمونو

ټول هلکان او پېغلې به ستا پۀ نامه زدکړې د پاره

پوليو پټو باندې را تېرېدلې

چې پۀ کورونو کښې به ئې غوښه نۀ پخېده

پۀ سبزۍ به ئې ګزاره کوله

خو چې کله ئې پۀ لاسونو کښې )قلمونه( کتابونه ونيول

نو ځان ئې د بادشاه نه کم نۀ ګڼلو

زمونږ نېکانې پاکې )حيا دارې( لوڼه

د اجازت پۀ درشل لۀ کوره زدکړې لۀ راتلې

باچاخانه!

زما څوکيدارانو کښې هم ستا روح ؤ

هغوي ستا د نامې عزت وساتۀ

باچا خانه!

لۀ مونږ چاپېره “چنګېزيت” خاورې ايرې کړه!

زمونږ همت لۀ درانۀ باره سلامت وساته!

چې د مذهب پۀ نامه څټونه ماتوي، لګيا دي

د زوال پرستو شېطانيت فنا کړه!

باچا خانه!

نن د ځوانانو وينې ما وليدې، تۀ را ياد شوې

باچا خانه! وګوره پينځۀ دېرش کلنے “حامد حسېن” د بهر نه لوستلے راغلے ؤ

چې ستا نوے نسل د تعليم پۀ کاليو ښائسته کړي

هغه هم د دهشت ګردۍ ښکار شو

زما خپل زلمي زامن هم ووژلے شول

زما هاغه څوکيدار ډېر يادېږي

چې ظالمان ئې قابو کړي وو

هغه هم شهيد شو

باچا خانه!

تا ته به ستا د بچو پۀ شهادت هم دومره افسوس وي

څومره چې درته مونږ ملامته يو

تاسو د پېرنګي سامراج نه د ازادۍ غوښتو لپاره

“خدائي خدمتګار”، “سور پوشان” تيار کړي وو

او د ژوند يوه اوږده موده دې د جېل د تورو تمبو شا ته تېره کړه

د تقسيم نه پس چې مسلمانان پۀ لارو کوڅو کښې پۀ ډېره بې دردۍ قتلېدل

نو د مهاتما ګاندهي سره دې اوږه پۀ اوږه

د دې بې دردۍ او بې رحمۍ خلاف اواز پورته کړو

د سکهانو او هندوانو سترګو د وينو دارې وهلې

پېغلې تښتولې شوې، بچي قتلولے شول

او تر دوو کلونو د خونرېزۍ دغه سلسله جاري وه

اوس لکه چې مونږ بوډاګان شوي يو

زلمے کهول مخ پۀ وړاندې ليدل غواړو

د امريکې “هوا خوارۀ” پاکستاني حکمرانان چاپلوسه شوي دي

او پۀ دهشت ګردو ئې د مجاهدينو نامه ايښې ده، ترتيب او تربيت ئې کوي

او د جهاد پۀ نامه ئې ټول پاکستان، ګړد افغانستان کښې خوروي لګيا دي

اوس چې ئې تورې پۀ سر ځانګي نو څۀ ته “ښۀ طالبان” وائي، څۀ ته بد

دوي له وسله ورکوونکي هم زمونږ خپل خلک زمونږ دوستان دي

اوس دا حال دے چې مېندې او پلرونه خپل بچي

سکولونو، کالجونو او پوهنتونونو ته نۀ لېږي، وېرېږي

د نا لائقتوب حد دے چې وړو بچيو ته د ګولۍ چلولو د چلونو زده کولو خبرې کېږي

کتاب او قلم نيوونکو لاسونو کښې ټوپکې تماچې ښې نۀ ښکاري او نۀ دا څۀ ښې خبرې دي

مونږ خو د ماشومانو لاسونو کښې د ټوقنو وسله هم ورکول نۀ غواړو

باچا خانه!

خپله ورورولي راويښه کړه!

چې د ټولو دهشت ګردو بېخ بنياد وباسي

 

شريک ئې کړئ

The post باچا خانه! مونږ تا ته ملامت يو (کشور ناهيد) – ژباړن: ډاکټر محمد زبېر حسرت appeared first on Pakhtoon.

]]>
?Albert Einstein, Why Socialism (سوشلزم ولې؟) – ژباړه او لنډيز: سعدالله مېوند http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2332/ Sun, 12 Apr 2020 14:00:31 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2332 Monthly Review, Vol. I, No. I, Published May 03, 1949 ايا دا مناسبه خبره ده چې لۀ معاشي او ټولنيزو موضوعاتو نه بې خبره شخص د سوشلزم پۀ حواله د خپل فکر او نظر څرګندونه وکړي؟ زما پۀ اند هو! هغوي کولے شي پۀ دې حقله خپل خيالات بيان کړي. د دې خبرې ډېر وجوهات …

The post ?Albert Einstein, Why Socialism (سوشلزم ولې؟) – ژباړه او لنډيز: سعدالله مېوند appeared first on Pakhtoon.

]]>
Monthly Review, Vol. I, No. I, Published May 03, 1949

ايا دا مناسبه خبره ده چې لۀ معاشي او ټولنيزو موضوعاتو نه بې خبره شخص د سوشلزم پۀ حواله د خپل فکر او نظر څرګندونه وکړي؟ زما پۀ اند هو! هغوي کولے شي پۀ دې حقله خپل خيالات بيان کړي. د دې خبرې ډېر وجوهات شته؛ لۀ هر څۀ وړاندې د سائنسي علم پۀ بنياد دغه خبره څېړو.

پۀ ښکاره خو داسې اټکلېږي چې د فلکياتي او معاشي علمونو تر منځ کوم بنيادي توپېر وجود نۀ لري. د دواړو شعبو عالمان دا کوشش کوي چې د مخصوصو پديدو لپاره د عمومي قبوليت حامل داسې قوانين ايجاد کړي چې هم د دغو پديدو تر منځ اړيکې لا هم تقويه او د فهم قابل وګرځي – خو پۀ حقيقت کښې د مېتود پۀ حواله توپير موجود دے. د معاشياتو پۀ حواله د عمومي قوانينو پېدا کول لۀ دې امله مشکل دي چې پۀ هم دغه معاشي مظهر ډېر داسې عوامل اغېزه کوي چې فرداً فرداً ئې شننه او جاج اخستل يو مشکل عمل دے. لۀ دې علاوه پۀ انساني تاريخ کښې د تهذيب لۀ پېل نه وروسته جمع کړے شوي تجربات د خالصو معاشي وجوهاتو پۀ سبب منځ ته نۀ وو راغلي. د مثال پۀ توګه، د تاريخ زياتره ستر رياستونه د فتوحاتو پۀ پايله کښې زېږېدلي دي؛ هم دغه فاتحينو بيا پۀ قانوني او معاشي توګه خپل ځانونه د مفتوحه علاقو مالکان ګرځولي، هغوي د زمکو د ملکيت اجاره داري د خپل ځان حق ګرځولے او خپل د نظر لاندې خلک ئې د مذهبي رهبرانو پۀ توګه تعين کړي دي. بيا هم دغه مذهبي رهبران چې د تعليمي نظام واګې هم د دوي پۀ لاسونو کښې وې، د ټولنې او سماج پۀ طبقاتي تقسيم وګمارل شول او د يوې مستقلې ادارې شکل ئې خپل کړو. دوي د داسې اقدارو يو معاشي نظام را منځ ته کړو چې بيا خلکو او پرګنو زياتره پۀ لا شعوري توګه د دوي لۀ اغېزې لاندې دغه هر څۀ قبول کړل او د دې فاسد نظام پۀ جاري ساتلو کښې ئې خپل رول ولوبولو. لېکن تاريخي روايات تل لۀ تېر شوي پرون سره تړلي وي، مونږ لا پۀ حقيقت کښې د انساني ارتقاء دغې مرحلې ته نۀ يو رسېدلي کومې ته چې “تورستاين وبلن” (Thorstein Veblen) د چور، تالان او غارتګرۍ موده وائي. چونکې د سوشلزم حقيقي مقصد دغه د چور او تالان منځ نه وړل او د نوښت او پرمختګ لارې چارې برابرول دي، ځکه خو معاشي سائنس پۀ خپل اوسني کېفيت کښې د دې خبرې جوګه نۀ دے چې پۀ راتلونکي سوشلسټ نظام او ټولنه باندې مکمل رڼا واچولې شي. دوېمه دا چې د سوشلزم هدف د يو ټولنيز او اخلاقي مقصد پۀ لوري سفر کول دي؛ ولې سائنس بيا اهداف او مقاصد نۀ شي تخليقولے – سائنس زياتره هغه ذرائع مهيا کولے شي د کومو پۀ واسطه چې دغه مقاصد لاس ته راتللے شي. د دغو اهدافو تعين نهايت پوهه، ځيرک او د لوړو نظرياتو لرونکي اشخاص کولے شي! او بيا بې شمېره انسانان دغو اهدافو ته پۀ مشترکه توګه د لا پرمختګ هڅې او جدوجهد کوي چې بيا به نيم شعوري ډول د سماج سست حرکت نسبتاً ارتقائي مرحلو ته ور داخلېږي. هم د دې وجوهاتو لۀ کبله مونږ بايد لۀ ډېر احتياط نه کار واخلو او د انساني ټولنې مسائل د سائنس او سائنسي مېتود لۀ لارې ونۀ څېړو او مبالغه ارائي پکښې ونۀ کړو. لۀ مونږ سره دا نۀ ښائي چې دټولنيز تنظيم پۀ حواله شننې او پوښتنې صرف د ځينو خاصو ماهرينو حق وګڼلو.

د ډېرې مودې را پۀ دې خوا زياتره خلک دا خبره مني او پۀ ډاګه وائي چې انساني ټولنه لۀ شديد بحران سره مخامخ ده او خپل اهنګ او توازن ئې لۀ لاسه ورکړے او ګډوډ شوے دے. د دغسې حالت خاصيت دا وي چې د غټو او وړو ډلو سره تړلي افراد د بېګانګۍ لۀ احساس سره سره عن د مخاصمت او دښمنۍ ترحده هم رسېدلے شي. د دې خبرې د وضاحت پۀ خاطر زۀ غواړم خپله ذاتي تجربه لۀ تاسو سره شريکه کړم. پۀ دې ننني حالاتو کښې ما يو ذهين او خوش اخلاقه شخص سره د يو بل نړيوال جنګ د خطراتو پۀ باره کښې خبره کوله چې دا جګړه به پۀ څۀ ډول ټول انسانيت لۀ تباهۍ سره مخ کړي؟ ما دا تبصره هم وکړه چې يو نوے بېن الاقوامي تنظيم کولے شي مونږ لۀ دغو خطراتوڅخه وژغوري!!! د دې خبرې پۀ اورېدو دغه شخص خورا پۀ اطمينان سره را ته ووئيل، تۀ ولې او د څۀ لپاره د انساني نسل د خاتمې او بربادۍ پۀ غم اخته يې؟ زما پوره باور دے چې نيمه پېړۍ مخکښې هېڅ چا هم پۀ دومره اسانۍ او بې غورۍ سره دا خبره نۀ شوه کولې. دا د يو داسې شخص نظر او بيان دے چا چې د بهترۍ او هوساينې ټول اميدونه بائيللي دي. دا پۀ رښتيا چې د يو انتهائي کربناک حالت څرګندونه ده چې نن سبا بې شمېره وګړي ورسره لاس او ګرېوان دي. د دې خبرې وجوهات څۀ او ايا کومه بله د حل لاره شته؟ دا ډول پوښتنې خو پۀ ښکاره ډېرې اسانې دي لېکن پۀ يقين سره ورته ځواب ورکول يو ګران کار دے. زۀ د دې خبرې د ځواب ورکولو مکمل کوشش کولے شم؛ کۀ څۀ هم ما ته د دې موضوع مکمل ادراک دے چې زمونږ احساسات او هېجانات زياتره ډېر مبهم او لۀ تضاداتو ډک وي او پۀ ساده او اسانو جملو کښې نۀ شي بيانېدلے – انسان پۀ يو وخت کښې هم انفرادي او هم ټولنيز حېثيت لري. پۀ انفرادي توګه هغه د ځان او خپلو اقاربو د تحفظ کوشش کوي، د خپلو شخصي خواهشاتو د تکميل او طبيعي صلاحيتونو د ودې او پرمختګ لپاره هلې ځلې کوي او پۀ ټولنيز لحاظ د خپلو شاوخوا انسانانو او ملګرو د ډاډ او محبت د لاس ته راوړلو پۀ هڅه کښې دي؛ د هغوي پۀ غم ښادۍ کښې ګډون او د هغوي د ژوند د حالاتو د لا ښۀ کېدو لپاره هلې ځلې کوي. هم دغه متنوع رجحانات چې زياتره د يو متضاد حالت نمائندګي کوي، د انسان د مخصوص شخصيت پۀ تشکيل کښې خپله ونډه لري.

او دغه مخصوص امتزاج بيا دا خبره واضحه کوي چې يو فرد د خپل داخلي او انفرادي توازن پۀ موندلو سره کولے شي د ټولنيزې خوشحالۍ او هم اهنګۍ پۀ موندلو کښې هم خپل رول او کردار ولوبوي. دا بالکل کېدے شي چې پۀ مجموعي لحاظ د دغو دواړو رجحاناتو تعين مقابلتاً د وراثت د قانون لۀ مخې تشکيل ومومي؛ لېکن د شخصيت د تشکيل لامل بالا خره پۀ ټولنه، چاپېرچل، ټولنيز نظام او اړونده رواياتو پورې تړلي دي. يو فرد پۀ خپل ذات کښې د تعمق، فکر کولو، محسوسولو او عملي کار هڅه خو کولې شي لېکن د خپل طبعي، عقلي او جذباتي وجود لپاره بيا پۀ ټولنه باندې منحصر دي چې د ټولنيز چوکاټ نه بهرنۍ تجزيه کول يو نا ممکن عمل دے.

هم دغه ټولنه د دۀ لپاره کور، ډوډۍ، جامې، ژبه، خيالات، د محنت توکي او داسې نور مواد برابروي. د دۀ ژوند، حال، ماضي او مستقبل د هغو کروړونو انسانانو د کار، هنر او محنت تومنه تشکيلوي کومه چې پۀ ټوله معنٰي د ټولنې او سماج د لفظ شا ته ځاے او قرار لري. ځکه نو دا خبره بالکل واضحه ده چې يو فرد پۀ خپله ټولنه منحصر دے؛ د مېږو او شاتو د مچو پۀ اړوند هم دا خبره ثابته شوې ده خو د مېږو او مچو د ژوند ټول عوامل پۀ موروثي جبلتونو اډاڼه دي ولې د انسانانو تر منځ ټولنيز جوړښت او اړيکې بيا ډول ډول شکلونه او ابعاد تشکيلوي. ياداشت، نوے امتراجي تخليق، تحليلي صلاحيتونه او د ژبې او کلام نعمت پۀ انسانانو کښې داسې بدلونونه او نوښتونه را پېدا کړي دي چې تعين ئې د حياتياتي اړتياو لۀ مخې ناشونے دے. البته دغه بدلونونه او ارتقائي جبلتونه خپل اظهار د رواياتو، ټولنو، ارټ، ادب او سائنسي ايجاداتو پۀ شکل کښې کوي. نو لۀ دې خبرې دا واضحه شوه چې انسان د خپل شعوري عمل پۀ مټ پۀ خپل ژوند اغېزه کوي او پۀ دې عمل کښې د هغوي شعوري هڅې او خواهشات تر ټولو مهم رول ادا کولے شي. د پېدايښت پۀ مهال انسان پۀ موروثي توګه داسې يو حياتياتي ساخت حاصلوي کوم چې يو مشکل حالت ګڼلے شي خو ثقافتي ساخت ئې د وخت سره سره پۀ مسلسله توګه بدلون مومي او پۀ ډېره پراخه او ژوره اندازه د فرد او ټولنې تر منځ اړيکې تشکيلوي. د پخوانو تهذيبونو د متقابلې تجزيې او شننې پۀ واسطه نوې بشر پوهنه (Anthropology) مونږ ته دا خبره لا ښه واضحه کوي چې د انسانانو د مختلفو ټولنيزو رويو، ارتقائي عمل، د اوسنيو روايتي او ټولنيزو تنظيمونو لۀ حرکت سره تړلي دي. هم دغه نقطه ده کومه چې انسانانو ته د فلاح او خلاصون لاره پرانيزي او د هغوي د ارمانونو او اميدونو سر منزل ګڼل کېدلے شي. ضروري نۀ ده چې انسان د خپل حياتياتي ساخت لۀ کبله د يو او بل د بربادۍ لپاره کار وکړي او خپل ځان او ټولنه د خالي مقدر تشو بړبوکيو ته حواله کړي. کۀ مونږ پوښتنه وکړو چې ټولنيزې رويې او ثقافتي چوکاټ څنګه بدلون موندلے شي تر څو انساني ژوند لا اسانه او ارتقائي مرحلو ته ور داخل شي؟ نو بيا بايد دا خبره پۀ ذهن کښې وساتلې شي چې مونږ نۀ شو کولے ځينې مخصوص حالات تبديل کړو. د مثال پۀ توګه، د انساني حياتياتي جبلت او فطرت هغه چې مخکښې ئې يادونه وشوه، لۀ دې نه علاوه تېرو څو تخنيکي پېړيو او د نفوسو ګڼو بدلونونو داسې حالات رامنځ ته کړي چې ښائي تر ډېره وخته هم داسې قائم پاتې شي. نسبتاً پۀ نهايت ګڼ نفوسه ټولنوکښې د محنت د انتهائي تقسيم او پۀ مرکزيت ولاړ پېداواري چوکاټ پاتې کېدل ناګزيره دي. د پخوانيو وختونو هغه ساده او لۀ امنه ډک چاپېريال اوس بېخي لۀ منځه تللے دے. دا خبره به ښائي چې لږه مبالغه وي چې نن سبا انساني نسل د پېداوار د ارتکاز پر سياره (Planetary)تبديل شوے دے.

اوس به زۀ د اوسني عهد پۀ غوښتنو باندې پۀ مختصر ډول خپل نظر څرګند کړم. خبره د فرد او ټولنې تر منځ پۀ اړيکو ولاړه ده. د پخوا پۀ نسبت اوس فرد پۀ شعوري توګه پۀ ټولنه باوري شوے دے، لېکن هغه دغه باور ته د يو رښتيني محافظ او نامياتي مظهر پۀ سترګه ګوري بلکې د خپلو فطري حقوقو او عن تر دې چې د خپل معاشي وجود لپاره ئې يو مهلک او خطرناک حالت احساسوي. پۀ دې برڅېره د انسان د ځان ځانۍ او نرګسيت پۀ رجحان کښې پۀ مسلسله توګه زياتوالے راغلے دے. پۀ داسې حال کښې چې ټولنيز رجحانات کوم چې فطرتاً پۀ کمزوري حالت کښې دي، لا هم د زوال پۀ طرف روان دي او د اوسني سماج هر انسان هغه کۀ د هر ډول مقام خاوند دے، د تنزل او زوال لۀ دغه حالت نه تېرېدونکے دے. پۀ دې سماج کښې انسانان پۀ لا شعوري او حتمي ډول د خپلې انا قېديان، د عدم تحفظ او تنهايۍ ښکار دي او د ژوند د ډېرو ساده او وړو وړو خوښيو نه هم محروم او بې برخې دي. ايا دغه انسان به پۀ خپل مختصر او کرب څخه ډک ژوند کښې څۀ نا څۀ معنٰي او جوهر پېدا کړي؟

زما پۀ اند د سرمايه دارانه سماج هم دغه ګډ وډ معاشي او نفسياتي حالت د دغو ټولو خرابيو او ناخواليو اساس تشکيلوي. زمونږ پۀ وړاندې د پېداوار د توليدي توکو لپاره يوه پراخه ټولنه وجود لري چې اراکين ئې پۀ مسلسله توګه لۀ ګټو څخه بې برخې دي. دا پۀ زبردستۍ نۀ بلکې پۀ رائجو قانوني طريقو سره د يو او بل پۀ مقابل کښې ولاړ او هر يو د خپلې شخصي ګټې پۀ هڅه کښې دي.

البته دا خبره واضحه کول ضروري دي چې توليدي توکي يعني ټول پېداواري صلاحيتونه پۀ قانوني توګه د څو افرادو د شخصي ملکيت پۀ ولقه کښې دي او اصلي محنت کش هغه څوک دي چې د پېداواري ذرائعو لۀ ملکيت څخه بې برخي دي. د دغو ذرائعو مالک دا حق او قوت لري چې د مزدور د محنت قوت پۀ بيعه واخلي. هم دغه د ذرائع او وسائل د مزدور د محنت پۀ نتيجه کښې پۀ نوو معاشي موادو او فوائدو بدلېږي چې پۀ مسلسل ډول د سرمايه دار د ملکيت پۀ دائره کښې چکر لګوي. د دغه عمل بنيادي خاصيت د مزدور د پېداوار او د هغۀ د أجرت “مزدوري” تر منځ پۀ تعلق ولاړ دي. لکه څنګه چې “د محنت/أجرت ټهېکداري” (Labor Contract) پۀ ازادانه بنيادونو اډاڼه شوے، نو ځکه مزدور ته د ورکېدونکي أجرت تعين د پېدا کړے شوي جنس د حقيقي قدر پۀ بنياد نۀ تر سره کېږي بلکې دا تعين د محنتي قوت او د هغۀ د ډېر سطحي ضرورت د غوښتنې پۀ مقابل کښې د رسد لۀ مخې را منځ ته کېږي. دا خبره هم بايد واضحه شي چې د تهيورۍ لۀ مخې هم مزدور ته ورکېدونکے أجرت د هغۀ د پېداواري قوت د قدر پۀ بنياد نۀ سنجولے کېږي. شخصي سرمايه د کم نه کمو افرادو ته د ارتکازي رجحان پۀ خصوصيت ولاړه ده. دا رجحان لۀ يوې خوا د سرمايه دارانو تر منځ د مقابله بازۍ او لۀ بله پلوه د ټېکنالوژۍ د پرمختګ او د محنت پړڅېدلي تقسيم ته لاره هواروي، پۀ کوم کښې چې بيا د وړو وړو توليدي يونټونو ځاے ستر توليدي يونټونه استعمالوي. د دې حرکت پۀ پايله کښې داسې يو سرمايه دارانه اٰمريت منځ ته راځي چې بيا ئې د دېو هېکله پېکر پۀ وړاندې پۀ جمهوري ډول منظمه ټولنه هم خپل وجود ثابت نۀ شي ساتلے او لۀ ماتې سره مخ کېږي.

دا يو حقيقت دے چې سياسي ګوندونه قانون جوړوونکو ادارو ته اشخاص ورمعرفي کوي چې مالي لګښتونه ئې هم دغه سرمايه دار پۀ غاړه واخلي او بيا دغه ګوندونه د خپلو شخصي موخو پۀ خاطر دغه خلک لۀ مقننې څخه را جلا کوي چې پۀ پايله کښې ئې عوامي نمائندګان د ټولنې د محرومو طبقاتو چوپړ او حفاظت نۀ شي کولے. لۀ دې نه علاوه هم دغه سرمايه داران پۀ بديهي توګه د ننني دور د رسنيو ذرائع لکه اخبار، رېډيو، ټيلي وژن او حتٰي تعليمي منابع لۀ خپلې ولقې لاندې راولي. پۀ هم دې سبب نو بيا دا يوه مشکله او نا ممکنه خبره ده چې څوک دې پۀ دغسې يو حالت کښې د ټولنې رښتيني معروضي نتائج اخذ او د خپلو سياسي حقوقو نه دې پۀ ځاے او دانشمندانه ګټه پورته کړې شي. د سرمايې د شخصي ملکيت پۀ بنياد را منځ ته شوے اقتصاد دوه مهم ابعاد لري: لومړے دا چې د توليدي ذرائعو ملکيت شخصي او فردي دے او مالک ئې د خپلې خوښې سره سم مخ پۀ وړاندې بيائي – دوهم دا چې محنتي ټهېکداري سسټم هم ازاد او بې لګامه دے. کۀ څۀ هم مزدورانو د سختې او اوږدې مبارزې پۀ پايله کښې د ټهېکداري نظام پۀ ځينې خاصو برخو کښې ښې لاس ته راوړنې لرلې دي خو پۀ مجموعي لحاظ اوسنے معيشت د خالصې سرمايه دارۍ استازيتوب کوي. توليد د استعمال او ضرورت لپاره نۀ بلکې د ګټو او فردي منافعو لپاره کېږي. داسې هېڅ ضمانت وجود نۀ لري چې ټولو قابلو او کار غوښتونکو افرادو ته به تل د کاراو محنت مواقعې برابرېږي، بلکې د تل لپاره د بې روزګارۍ وېره موجوده ده او لښکر لښکر ځوانان د بې روزګارۍ او محروميت ښکار دي. لکه څنګه چې دغه بې روزګاره او محنتي مزدوران کله هم د ځان لپاره يوه ګټوره منډۍ نۀ شي تشکيلولې، پۀ هم دې خاطر د ضروري اشياو توليد را محدودوي چې بيا د مالي مشکلاتو ستونزه لا هم پرمخ ځي.

د دې پۀ ځاے چې د ټيکنالوژۍ پرمختګ انساني ژوند ته اساني ور پۀ برخه کړي، د دې برعکس بې روزګاري لا پۀ کښې زياتېږي. د زياتې ګټې هوس او د سرمايه دارانو تر منځ غليظه مقابله بازي د عدم استحکام او شديدې کساد بازارۍ سبب ګرځي. هم دغه بې بندوبسته مقابله بازي د محنت يو پراخ تاواني شکل ته وده ورکوي او د افرادو ټولنيز او سماجي شعور لۀ رکود او مفلوجيت سره مخ کوي. د انسانانو شعوري مفلوجيت د سرمايه دارۍ سسټم تر ټولو ستر لعنت ګڼلے شي. زمونږ ټول تعليمي نظام هم د دغه لعنت ښکار دے. پۀ محصلينو کښې د بې درېغه مقابله بازۍ فکر ته وده ورکول او د را تلونکي لپاره صرف او صرف د پېسو او دولت جوړونې تربيت ورکول کېږي. زۀ اوس پۀ دې خبره باوري شوے يم چې لۀ دغو ټولو لعنتونو او حباثتونو څخه صرف پۀ يوه طريقه يعني د يو سوشلسټ معيشت (Socialist Economy) پۀ را رغولو سره د نجات ساحل ته رسېدلے شو. لۀ دې سره سره د يو داسې سر تا سري تعليمي نظام جوړښت چې هدف ئې صرف انساني او ټولنيزه هوساينه وي. يو داسې منصوبه بند معيشت چې توليد پۀ کښې د عوامي اړتياو لپاره کېږي او کار د کار د قابلو کسانو پۀ منځ کښې پۀ هم دې خاطر تقسيمېږي تر څو چې هر سړے، ښځه، بوډا او ماشوم ته خپل خپل حق او د بنيادي اړتياو ضمانت مهيا کړے شي. دا خبره واضحه کول ضروري ده چې صرف منصوبه بند معيشت ته سوشلزم نۀ شو وئيلے، پۀ دغسې معيشت کښې بيا فرد عن د غلامۍ عهد ته رسېږي. د سوشلزم د کاميابۍ لپاره ضروري ده چې څو انتهائي مشکل سياسي او ټولنيز مسائل حل کړے شي. د سياسي او معاشي طاقت مرکزيت د ډېر زيات اهميت وړ دے. د يوې بې لګامه بيوروکراسۍ (bureaucracy) لۀ مرکزيت څخه پۀ څۀ ډول مخنيوے کولے شو؟ فردي حقوق څنګه تأمينولے شو؟ او لۀ دې سره سره د بيوروکراسۍ د زور او طاقت پۀ مقابل کښې څنګه او پۀ څۀ ډول يو حقيقي جمهوري او ازاد طاقت را منځ ته کولے شو؟

زمونږ د سوشلزم پۀ دغه عبوري عهد کښې د سوشلزم د مسائلو او مقاصدو صراحت (clarity) انتهائي ضروري او د اهميت وړ دے. لکه څنګه چې نن سبا پۀ دغه ډول مسئلو باندې يو ازاد بحث هم لويه ګناه ګڼلې شي. کۀ څو زۀ د عوامي او اولسي مفاداتو پۀ خاطر د دغې جريدې )منتهلي ريويو( قيام او پېلول خورا مهم اقدام بولم اود زړۀ لۀ کومې پرې خوشحاله يم.

د هوښيارتيا او بېوقوفۍ تر منځه فرق دا وي چې

“هوښيارتيا حدونه لري”.

ائن سټائن

 

شريک ئې کړئ

The post ?Albert Einstein, Why Socialism (سوشلزم ولې؟) – ژباړه او لنډيز: سعدالله مېوند appeared first on Pakhtoon.

]]>
“پښتون قامي جرګه” يو حقيقت دے – سردار حسېن بابک http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2330/ Sun, 12 Apr 2020 13:53:28 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2330 ښاغلي جميل مرغز د کميونسټ مېنفسټو د ټيوشن کولو نه نېغ د ‘نيو-نېشنلزم’ دانشورۍ ته ټوپ وهلے دے او د “عالمګيريت” د اېنټي-اے اېن پي سامراجي نفسياتو سره ئې پۀ “قومي سياست” کښې پناه اخستې ده. ورځپاڼه اېکسپرس کښې د هغۀ دغه ليکنه کښې پۀ حېث د صحافي د هغۀ اپروچ غېر صحافتي دے او …

The post “پښتون قامي جرګه” يو حقيقت دے – سردار حسېن بابک appeared first on Pakhtoon.

]]>
ښاغلي جميل مرغز د کميونسټ مېنفسټو د ټيوشن کولو نه نېغ د ‘نيو-نېشنلزم’ دانشورۍ ته ټوپ وهلے دے او د “عالمګيريت” د اېنټي-اے اېن پي سامراجي نفسياتو سره ئې پۀ “قومي سياست” کښې پناه اخستې ده. ورځپاڼه اېکسپرس کښې د هغۀ دغه ليکنه کښې پۀ حېث د صحافي د هغۀ اپروچ غېر صحافتي دے او پۀ حېث د يو ذمه وار سياسي ګوند د مشر ئې لهجه غېر سياسي، نا بالغه او انتشار زېږوونکې ده. د ښاغلي بابک د ځواب نه وړاندې د “پختون قومی جرگه ایک معمه؟” لوستلو کښې مې وليدل چې ښاغلي جميل مرغز پۀ تبخي تور کړي لاس سپينو لمنو پسې نيولي پۀ منډه ځغلي. عوامي نېشنل پارټي د خدائي خدمتګار تحريک سپينه لمن او د “لا به يو کېږو ګنې ورکېږو” نعرې سره ئې دغه جرګې د بنياد تيږه ده – پۀ هر حال، جواب د سوال نه او سپيناوے د تور نه تېرۀ وي.

پۀ پښتنه خاوره د روانو حالاتو پۀ تناظر کښې د عوامي نېشنل پارټۍ لۀ خوا پۀ لسم مارچ (2020) د پارټۍ مرکزي سېکرټرېټ باچا خان مرکز کښې د رابللې شوې جرګې د اعلان سره دوه نظرونه مخې ته راغلل – د پاکستان پۀ شمول، د دنيا اتيا فيصده خلکو دغه جرګه د پښتنو د مسئلو د حل پۀ لوري يو عملي قدم او د وخت ضرورت وګڼلو او د دې ئې هرکلے وکړو؛ خو دې سره د څۀ خلکو ذهنونو کښې سوالونه او شکونه هم را ولاړ شوي دي چې د هغې سپيناوے ضروري دے.

مونږ د دغو سوالونو، شکونو او شکايتونو د سپيناوي نه وړاندې دا وئيل ضروري ګڼو چې دا د عوامي نېشنل پارټۍ لۀ خوا وړومبۍ جرګه نۀ ده چې بللې کېږي – د دې نه وړاندې پۀ 1995، 1998 او 2007 کښې هم پښتنو ته د خنډ شوو مسئلو د هواري د پاره د عوامي نېشنل پارټۍ لۀ خوا د ټولو سياسي او مذهبي ګوندونو جرګې رابللې شوې دي. پۀ تېره مياشت کښې پۀ اتلسمه فرورۍ مونږ باچا خان مرکز کښې د نوو ضم شوو ضلعو يو لوے کنفرانس رابللے ؤ چې مونږ دغه هم د پښتنو د مسئلو د نشاندهۍ او حل د پاره يوه جرګه ګڼو. مونږ دغه جرګه کښې پۀ ګڼ شمېر د ګډون کوونکو ټولو سياسي ګوندونو، تحريکونو، د تاجرانو او نورو سازمانونو، د وکيلانو، طالب علمانو او ځائي مشرانو مننه کوو.

دې جرګه کښې د قومي وطن پارټۍ (QWP) د صوبائي ترجمان پۀ شرکت کولو هم مونږ د دغه ګوند مننه کوو؛ خو د دې تر څنګ د قومي وطن پارټۍ د رهنما ښاغلي جميل مرغز لۀ خوا پۀ اردو ورځپاڼه “اېکسپرېس” )نولسمه فروري (2020 کښې چاپ شوې يوه ليکنه کښې د دې لويې جرګې، د دې د تابيا، اهدافو، اېجنډې او نتيجې پۀ اړه د شکونو څرګندونه شوې ده – عوامي نېشنل پارټۍ اګاهو دا رڼاوے کړے دے چې د “ضم شوو ضلعو کنفرانس” ؤ کۀ “پښتون قامي جرګه” ده، د دې اولنے او يواځينے مقصد پښتنو ته د را پېښو مسئلو د پاره د شريک حل راويستلو او شريک جدوجهد کولو امکان عملي کول دي.

مونږ ډېر پۀ دروند زړۀ دا خبره کوو چې د قومي وطن پارټۍ د يو مشر او عهدېدار لۀ خوا د دې قامي جرګې پۀ تابيا او د دې پۀ مقاصدو د اعتراضاتو مخې ته راوړل نۀ يواځې دا چې يوه غېر سنجيده او غېر سياسي رويه ده، بلکې دا د جرګې د مخې نيولو او د سياسي “نمبرو جوړولو” يو شنډ کوشش دے. د وخت نه مخکښې رايې قائمول او نتيجې راويستل خطرناک اقدام دے. لا خو د جرګې پۀ نکاتو، غوښتنو او مقاصدو باندې نورو ګوندونو، تحريکونو، سازمانونو او صاحب الراې خلکو سره مشاورت روان دے او د دې جرګې د سفارشاتو نه تر اعلاميې پورې عوامي نېشنل پارټي نۀ غواړي چې څۀ هم د مشاورت نه بغېر پۀ خپل سر مخې ته راوړي؛ ځکه چې عوامي نېشنل پارټي يواځې د دې خاورې نۀ، بلکې د دې سيمې د اولسونو مخې ته ولاړو مسئلو د پاره د خبرو اترو تر لارې د سياسي حل راويستلو او شريک جدوجهد هدف تر نظره ساتي.

  • د ښاغلي جميل مرغز لۀ خوا وړومبۍ نيوکه دا شوې ده چې “کله د قومي وطن پارټۍ د مشر افتاب احمد خان شېرپاو لۀ خوا د “قومي” جرګې رابللو اعلان وشو نو عوامي نېشنل پارټۍ هم د جرګې رابللو پرېکړه وکړه.” د دې نيوکې لنډ ځواب دا دے چې د قومي وطن پارټۍ د ښاغلي مشر لۀ خوا د جرګې “اعلان” نۀ ؤ شوے، هغوي “تجويز” وړاندې کړے ؤ او د عوامي نېشنل پارټۍ مرکزي صدر اسفنديار ولي خان نۀ يواځې دغه تجويز منلے ؤ بلکې دا ئې ورته هم وئيلي وو چې “افتاب خان! وخت او ځاے ښايه، مونږ به درسره يو.” د دغه تجويز نه پس د اے اېن پي مرکزي صدر ته يو خط هم را ولېږلے شوچې د دغه خط د پاره د ځواب د مقرره وخت نه وړاندې د صوبې د وړو سياسي ډلو د يوې اتحاديې اعلان دې ښودنې د پاره وکړے شو چې ګنې قوم پرستې ډلې د قومي وطن پارټۍ سره ټل شوې دي!!! حقيقت دا دے چې د صوبې سياسي سټېک هولډرز د دغې اتحاديې برخه نۀ وو – خو مونږ اوس هم وايو چې کۀ د لسم مارچ نه پس ښاغلے افتاب خان شېرپاو د يوې قومي جرګې اعلان کوي نو عوامي نېشنل پارټۍ به هم دې جذبې سره د دغه جرګې پۀ کاميابولو کښې شريک کار کوي.
  • دوېم اعتراض دا دے چې نشترهال کښې رابللې شوې جرګه کښې عوامي نېشنل پارټۍ د بلنې تر لاسه کولو باجود شرکت نۀ ؤ کړے. دا خبره بېخي دروغ ده. دغه ياده جرګه يا کنفرانس د پښتونخوا جمهوري اتحاد لۀ خوا ؤ او دې کښې عوامي نېشنل پارټۍ ته د سره بلنه نۀ وه ورکړې شوې. مونږ بيا وايو چې د پښتنو د مسئلو د حل لټون د پاره هره جرګه، هر کنفرانس او هره ناسته کۀ د هر چا د طرفه وي، عوامي نېشنل پارټي ئې خپله ګڼي. کۀ د اتحاديې د برخې کېدو علاوه هم، دغه وخت عوامي نېشنل پارټۍ ته بلنه ورکړې شوې وه نو مونږ به پۀ کښې خامخا ګډون کولو.
  • درېم، د جرګې پۀ ساخت ګوته اوچته کړې شوې ده چې د عوامي نېشنل پارټۍ مرکزي صدر اسفنديار ولي خان به د دې جرګې صدارت کوي. ښاغلے جميل مرغز کۀ د پښتون دانشور کېدو دعويٰ لري نو بايد دومره خو خبر ؤ چې د پښتنو جرګو کښې د صدارت کرسۍ نۀ وي، دا ده چې د جرګې کوربه وي؛ او ځکه به پۀ لسم مارچ د کېدونکې جرګې کوربه د عوامي نېشنل پارټۍ مرکزي صدر اسفنديار ولي خان وي.
  • څلورم ټک ئې دا کړے دے چې د دې جرګې اېجنډه د وړاندې نه عوامي نېشنل پارټۍ ټاکلې ده – داسې بېخي نۀ ده. رښتيا دا دي چې د دې قامي جرګې د پاره ليکلې بلنې سره يو خط هم انډول کړے شوے چې دغه خط کښې د عوامي نېشنل پارټۍ لۀ خوا څو نکتې ليکلے شوي او دغه نکاتو سره دا يادګيرنه هم شوې ده چې کۀ کوم ګوند، کوم تحريک، کوم سازمان؛ عن تر دې چې کۀ کوم څوک پۀ انفرادي توګه هم څۀ وړانديز/ تجويز د جرګې حتمي اعلاميې کښې راوستل غواړي نو هغه دې لسم مارچ نه وړاندې پۀ ليکلې بڼه باچا خان مرکز کښې جمع کړي.
  • ښاغلي خپله ليکنه کښې اخرۍ نکته دا پورته کړې ده چې د دې جرګې سره به پښتانۀ نور هم تقسيم شي، او دا چې عوامي نېشنل پارټي دا غلط فهمي لري چې ګنې دا د پښتنو يواځينے خواخوږے ګوند دے – ښاغلي ته دې ياد وي چې باچا خان پۀ 1910 کښې د کوم جدوجهد اغاز کړے ؤ، د هغې مقصد هم د پښتنو يو کول او هغوي له سياسي شعور ورکول وو.

زۀ د يو جميل مرغز ځواب کښې څۀ داسې خبره کول نۀ غواړم چې فاصلې زياتې کړي، دومره به ووايم چې عوامي نېشنل پارټي پۀ اتلسمه فرورۍ باچا خان مرکز کښې د نوو ضم شوو ضلعو کنفرنس کښې نۀ صرف پۀ ګډون کولو، بلکې د ډېرو مفيدو تجاويز راکولو د پاره، چې د اعلاميې برخه ګرځېدلي دي، د قومي وطن پارټۍ مننه کوي.

دغه کالم نما کښې د شوي بيان نه زۀ پۀ ډاډه زړۀ د دې وئيلو جرأت کوم چې دغه هر څۀ د ښاغلي جميل مرغز ذاتي اېجنډه به وي، خو لږ تر لږه د قومي وطن پارټۍ دغه بيانيه نۀ شي کېدې؛ او دا ځکه وايم چې زمونږ د سياسي ګوندونو پۀ دې کږلېچنو حالاتو کښې ډېرې ذمه وارۍ پۀ غاړه دي او د پښتون قام پۀ دې حالاتو کښې د تقسيم در تقسيم ښکار کېدل او نۀ يو کېدل به ستر نقصان وي.

عوامي نېشنل پارټۍ د پښتنو اتحاد او اتفاق د پاره د ګران نه ګران وخت کښې خپل قامي سياسي کردار ادا کړے دے او راتلونکي کښې به هم، کۀ څوک خوشحالېږي کۀ خفه کېږي، دغه کردار ادا کوي. مونږ د هر چا مثبت تنقيد ته پۀ روڼ تندي هرکلے وايو او دا هيله لرو چې پۀ مناسب فورم به زمونږ د کار لا ښۀ کولو او نتيجه خېز کولو د پاره تجويزونه او مشورې راکوي.

اخره کښې د دغه اخباري ادارې ]اېکسپرېس[ پام دې ته راوړل غواړم چې کۀ دغه ادارې د پاره هر څوک هم ليکل کوي، پۀ اخلاقي او اصولي طور دا ضروري دي چې خپلو لوستونکو ته د دغه ليکوال ګونديزه، ادارتي، صحافتي يا د کومې سرکاري يا غېر سرکاري ادارې سره تړون څرګند وساتي. دې سره به ]د جميل مرغز غوندې[ سياسي کارکن د کالم نګار پۀ شکل کښېې د خپلو سياسي مخالفينو خلاف بې بنياده، بې دليله او بې جوازه نيوکې هم نۀ شي کولې او صحافتي اصول به هم نۀ تالا ترغه کېږي.

عوامي نېشنل پارټي د سياسي جدوجهد يو اوږد او روښانه تاريخ لري او هم پۀ دې وجه ځينې د مخصوص ذهنيت لرونکي خلک پۀ بېلابېلو طريقو کوشش کوي چې د پښتنو پۀ خاوره د امن د پاره، د پښتنو د ائيني حقونو او د پښتنو د بقاء د پاره پۀ هر فورم د مبارزه کوونکي دې ګوند پښې ووهي. مونږ هر چا ته درناوے لرو خو د خپلې پېژندګلو د پټولو څۀ مطلب؟

 

شريک ئې کړئ

The post “پښتون قامي جرګه” يو حقيقت دے – سردار حسېن بابک appeared first on Pakhtoon.

]]>
“د تورغر چاربېته” – قمر صحرائي http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2328/ Sun, 12 Apr 2020 13:50:06 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2328 چاربېته د پښتو د اولسي ادب د ټپې پۀ شان زوردار او مقبول صنف دے چې پۀ اولسي سطح ډېر اهميت او افاديت لري. د يونيسکو د رپورټ مطابق د نړۍ د شپږو ژبو پۀ ادبي اصنافو کښې د پښتو چاربېته د ټولو نه وسيع او پراخ صنف دے چې څۀ دولس قسمونه او پۀ …

The post “د تورغر چاربېته” – قمر صحرائي appeared first on Pakhtoon.

]]>
چاربېته د پښتو د اولسي ادب د ټپې پۀ شان زوردار او مقبول صنف دے چې پۀ اولسي سطح ډېر اهميت او افاديت لري. د يونيسکو د رپورټ مطابق د نړۍ د شپږو ژبو پۀ ادبي اصنافو کښې د پښتو چاربېته د ټولو نه وسيع او پراخ صنف دے چې څۀ دولس قسمونه او پۀ هر قسم کښې د څلورو نه زيات کورونه )زمينې( لري چې دغه وسعت او فراخت ئې د خپل اٰهنګ او د هيئت او ماهيت پۀ وجه برقرار ساتلے دے.

نولسمه او شلمه عېسوي صديانې د پښتو د چاربېتې زرينې صديانې وې چې پۀ لر او بر پښتونخوا کښې تجربه کار او ماهره چاربېته ګو شاعرانو د پښتو چاربېته امر کړې ده. د سوات، صوابۍ، دير، هشنغر، مردان، ملاکنډ، د نوښار سيمه تر اټکه پورې، شانګله، بټګرام، پکلۍ، کونش، اګرور الائي او تورغر کښې چاربېته د نورو منظوم اصنافو نه زياته تخليق شوې ده.

سحر حسن زے چې د تورغر ضلعې د پښتو ادب يو ځلنده ستورے دے، پۀ يک سر ئې پښتو ادب ته ملا تړلې ده او پۀ ډېرو نا مساعده حالاتو کښې کله مشاعرې کوي، کله د شخصياتو دستورې ]نمانځغونډې[ کوي او کله کتابونه چاپ کوي.

تېر کال (2019) کښې ئې د تورغر ضلعې د تېر هېر چاربېته ګو شاعرانو تذکره “د تورغر چاربېته” پۀ نامه چاپ کړه – دغه زيار ئې د ستائينې وړ ځکه دے چې د تورغر ضلعې جغرافيائي جوړښت ډېر ګران، پېچلے او د تګ راتګ د مشکلاتو پۀ وجه دغلته د تحقيق او څېړنې کار لکه د زمري د بدن سپږې غونډول دي – خو د دې هر څۀ باوجود سحر حسن زي ملا وتړله او د تورغر چاربېتې ئې را غونډې کړې.

پۀ دې تذکره “د تورغر چاربېته” کښې د پينځۀ شپېتۀ شاعرانو چاربېتې سره د هغوي د انځورونو او د ژوند د احوال چاپ دي. ټائټل ئې مضبوطې او کوټلې ګتې سره د اباسين زړۀ راکښونکي انځور باندې ښائسته دے. دنننه پکښې هم قيمتي کاغذ استعمال شوے دے.

پۀ دننه اولنۍ صفحه باندې د دې تذکرې د مالي مرستيالو د ضلع تورغر د ډپټي کمشنر طاهر خان، اے سي محمد سليم، د اسسټنټ کمشنر جدباء خرم رحمان جدون او د تورغر د زوړ ناظم اعليٰ دلروز خان عکسونه چاپ دي.

پۀ دې تذکره “د تورغر چاربېته” کښې د نولسمې او شلمې عېسوي صديانو سره سره اوسني شاعران هم موجود دي چې ځينې هغه شاعران دي چې نوموړي مستشرق جېمز ډارمسټېټر ئې پۀ خپل تاليف “د پښتونخوا هار و بهار” کښې تذکره کړې ده. د مثال پۀ توګه ‘سوکيا هندو’ وغېره – او ځينې هغه شاعران دي چې مقامي محققينو پرې تحقيق کړے دے، د مثال پۀ توګه ‘سيد قبول اخوند’ او ‘اشرق’ وغېره.

ياده دې وي چې سحر حسن زي ته د دې تذکرې وړومبے ترغيب او بلنه راقم )قمر صحرائي( ورکړې وه چې کله راقم د هزاره ډويژن د چاربېته ګو شاعرانو تذکره “د هزارې چاربېته” د پاره د هزارې د مختلفو پښتنو سيمو چاربېتې راغونډولې نو د تورغر ضلعې چاربېتې راقم ته سحر حسن زي رسولې وې او دغه مهال راقم سحر حسن زي ته هم د تورغر چاربېتې د تذکرې چاپ کولو بلنه ورکړې وه – خو د راقم تذکره د هزارې ډويژن د وسعت او فراخت او د چاربېتې پۀ اول ځل د هيئت لۀ سوبه ډېره وځنډېده، خو سحر حسن زي د چاربېتې د تاريخي حېثيت او پس منظر نه پرته ازاده تذکره د راقم نه مخکښې چاپ کړه چې ډېر د ستائينې وړ زيار دے.

د سحر حسن زي پۀ راتلونکي اثارو کښې د نوموړي ليکوال او دانشور سليم راز صاحب مرکې، شعري ټولګه، د افسانو مجموعه او ناول شامل دي.

د سحر حسن زي جذبې تاندې، ادبي پوهه وسيع او همت ځوان دے. د پښتو ادب مطالعې ته ډېر سنجيده دے او پۀ تېر کال دوه زره نولسم کښې ئې د هزاره پوهنتون نه اېم اے پښتو ادب کښې ګولډ مېډل تر لاسه کړے دے.

 

شريک ئې کړئ

The post “د تورغر چاربېته” – قمر صحرائي appeared first on Pakhtoon.

]]>
د پوهاند مجروح ياد ‘جبر’، ‘اختيار’ او ‘ديالکتيک’ – نجيب منلی http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2326/ Sun, 12 Apr 2020 13:48:05 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2326 د فلسفي بحثونو یوه ستره ستونزه دا ده چې د مفاهیمو تعریف پۀ کښې خورا دروند فرهنګي بار لري. د پوښتنې مطرح کول او بیا پوښتنې ته د ځواب موندلو هڅه لۀ لومړي سره لۀ واقعیتونو سره د هرې ټولنې د تاریخي– فکري پس منظر پۀ رڼا کښې کېږي. ارسطو د نیکوماک پۀ اخلاقو کښې …

The post د پوهاند مجروح ياد ‘جبر’، ‘اختيار’ او ‘ديالکتيک’ – نجيب منلی appeared first on Pakhtoon.

]]>
د فلسفي بحثونو یوه ستره ستونزه دا ده چې د مفاهیمو تعریف پۀ کښې خورا دروند فرهنګي بار لري. د پوښتنې مطرح کول او بیا پوښتنې ته د ځواب موندلو هڅه لۀ لومړي سره لۀ واقعیتونو سره د هرې ټولنې د تاریخي– فکري پس منظر پۀ رڼا کښې کېږي.

ارسطو د نیکوماک پۀ اخلاقو کښې د عمل محرک ‘اراده’ بولي. اراده پۀ خپله دوه اجزاء لري: لومړی باید کړنه د شخص د خپلې عندي پرېکړې پۀ اساس وي او بل باید شخص د کړنې پۀ کولو او نۀ کولو کښې خپلواک وي . کۀ پرته لۀ ارادې پۀ خپل سر، یا پۀ تصادفي توګه لۀ چا کومه کړنه کېږي، یا د بل چا لۀ خوا یو کار ته اړایستل کېږي یا عېني شرائط داسې راځي چې شخص پۀ انفعالي ډول غبرګون ښائي نو دا کړنه د هغه شخص عمل نۀ بلل کېږي. دوېم جز ئې دا دی چې شخص باید پۀ شعوري ډول د یو کار کولو یا نۀ کولو ته مخه کړي، کۀ پۀ ناپوهۍ کښې یو څۀ کوي، دا هم د هغۀ عمل نۀ شي بلل کېدی.

د ارسطو پۀ اند ‘جبر’ او ‘اختیار’ دواړه منتفي دي – یواځینی څۀ چې باید پۀ نظر کښې ونیول شي د شخص اراده ده.
د جبر او اختیار موضوع تر ارسطو شاوخوا شپږ پېړۍ وروسته د سېنټ اګسټین پۀ نظریاتو کښې مطرح کېږي. سېنټ اګسټین د “خپلواکې پرېکړې” (libero arbitrio) او د ‘علیت’ د اصل پر اساس مخکښې لۀ مخکښې تعین شوي عمل (Determinismus) پۀ بحث کښې دا خبره مطرح کوي چې کۀ هر څۀ خدای پېدا کړي دي نو د ګناه مفهوم لۀ کومه شو؟ دلته بیا هم د یو فرهنګي ارزښت پر بنسټ فکري لاره تعریفېږي: نېکي او بدي شته، نېکي پرته لۀ کوم شکه د خدای لۀ لوري ده، څکه چې خدای “نېک” دی نو بدي لۀ کومه شوه؟ یا به دا منو چې بدي هم د خدای لۀ لوري ده او دلته د خدای پۀ وجود کښې تناقض را منځ ته کېږي، چې دا محال دی یا به د نېکۍ لپاره یوه سرچینه او د بدۍ لپاره بله سرچینه منو چې دلته د وحدانیت اصل نفي کېږي او یا به درېمه لار غوره کوو چې خدای انسان ته د نېکۍ او بدۍ دواړو تر منځ د انتخاب وس ورکړی دی او انسان پۀ خپلواکه توګه پۀ دوو کارونو کښې یو کوي.

لکه څۀ رنګه چې د ارسطو پۀ تعریف کښې اراده یو فرهنګي اصل ؤ، د سېنټ اګسټین پۀ تعریف ‘خپلواکه پرېکړه’ دقیقاً یو فرهنګي مفهوم دی.

پۀ الماني فلسفه کښې، او پۀ مشخص ډول د کانټ پۀ نطریه کښې د “غوښتلو ازادي” (Willensfreiheit) یا پۀ انګرېزي کښې “خپلواکه غوښتنه” (Free Will) بیا هم لۀ نړۍ سره د شخص پر فرهنګي تړاو ولاړه ده.

پۀ عربي فلسفه کښې “اختیار” د خېر لۀ رېښې اخستل شوی، یعني انسان دا وړتیا لري چې پۀ خپل چاپېریال کښې د “ښۀ” او “نا ښۀ” تر منځ تفکیک وکړي خو پۀ مقابل کښې ئې “جبر” د تړلو او د ماتو د رغولو مفهوم لېږدوي چې تر شا ئې بیا هم یو فرهنګي ارزښت لیدل کېږي.

د جبر او اختیار موضوع چې پېچلې ده، یو علت ئې هم دغه دروند فرهنګی بار دی چې بېلابېل فلاسفه د یوې مشخصې ستونزې پر وړاندې، مخکښې لۀ دې چې د جړې مشوړې د تار سر پېدا کړي؛ د خپلو لاشعوري، فرهنګي، فرضیو لۀ مخې پۀ لاس کښې د مشوړې لۀ نیولو سره د تار د سر پۀ پېدا کولو کښې لۀ ستونزو سره مخ کېږي او د مشوړې د سپړلو لپاره بېلابېل تخنیکونه او تاکتیکونه کاروي.

“دیالکتیک” (Dailectics) هم د نفي او اثبات پۀ لومو کښې ښکېل دي او “جدل” تر بل هر څۀ دومره دروند فرهنګي بار لري چې د استدلالیانو لرګینه پښه ئې د پورته کولو وس نۀ لري.

پۀ دې لنډکۍ غیر مسلکي لیکنه کښې زۀ دا ادعاء نۀ لرم چې د ‘جبر’ او ‘اختیار’ د یالیکتیکي ستونزه څېړلې شم. غواړم چې د فلسفي د بحث فرهنګي بعد پۀ منلو دا موضوع لۀ یو بل اړخه راونیسم.

خدای ؤ او لۀ خدای پرته هېڅ نۀ وو. دغه مطلق وجود پرته لۀ دې چې ؤ، بل کوم خاصیت ئې نۀ درلود. نۀ څۀ وو او نۀ څۀ کېدی شول. پۀ دې کښې خدای اراده وکړه چې خپل مطلق وجود ته لوری ورکړي. د خدای د ارادې پایله دا شوه چې “کن” ئې ووئیل او کائنات وپنځېدل. د “کن” لۀ وئیلو سره سم، هم مکان پېدا شو، هم حرکت را منځ ته شو. د ‘مکان’ او ‘حرکت’ امتزاج ‘زمان’ ممکن کړ. د مکان، حرکت او زمان لۀ یو ځای کېدو د علیت لړۍ پیل شوه او د کائناتو د اجزاو تر منځ دیالکتیک روابط ایجاد شول.

د “کن” پۀ وئیلو د خدای پۀ وجود کښې د خدای پۀ خپله مطلقه اراده د خالقیت اصل تحقق وموند. د خالقیت معلول، خلقت، د علیت د تمکین ظرف شو. علیت د “جبر” بل نوم دی. اوس کۀ دغه جبر پۀ هر فرهنګي ظرف کښې واچول شي، ماهیت ئې هماغه یو دی او د خالق پۀ شمول پر ټولو موجوداتو حاکم دی. حتٰي کۀ خالق پۀ خپله مطلقه اراده وغواړي چې خلقت نيست کړي، دغه نيستول به ئې هم د “کن” معلول وي.

د علیت تر جبر ور اخوا، نو بیا کېدی شي چې د “اختیار” موضوع مطرح شي. کائنات شته او شتون ئې د مکان، حرکت او زمان پۀ ظرف کښې تمکین مومي. خو د تمکین د مفهوم تر شا بیا د علیت لړۍ ښکاري. د علیت اصل ته پۀ پام، هر د ارادې خاوند موجود د خپلې محدودې ارادې پۀ محوطه کښې مختار دی.

کۀ د قران لۀ نظره دې ټکي ته وګورو نو د انسان د اختیار موضوع هم د انسان لۀ خلقت سره تړلې ده. تر انسان د مخه ملائک وو، هغوي اراده نۀ لري. داسې کېدی شي چې د خدای پۀ کارونو کښې د خپل فهم او ادراک پۀ اندازه نظر ولري خو دا نظر یې پۀ هېڅ ډول د علیت لړۍ ته نۀ لوېږي. حتٰي ابلیس چې بغاوت ئې وکړ )او ممکن سړی دا ووائي چې بغاوت کول د اختیار مظهر دی(، خو دغه بغاوت ئې هم د ‘ایجاد’ او ‘تخلیق’ تر پایې نۀ رسېږي.

یواځینی موجود چې خدای ورته د ایجاد او تخلیق واک ورکړی دی، انسان دی. نو د جبر او اختیار موضوع هم یواځې د انسان لپاره مطرح کېدې شي.

د جبر او اختیار تر منځ د دیالکتیک تړاو پۀ رڼا کښې دا وئیل ممکن دي چې تر هغه ځایه چې د کائناتو د ذاتي قوانینو محدوده ده، انسان مجبور دی. لۀ ‘مکان’، ‘حرکت’ او ‘زمان’ زېږېدلي فزیکي قوانین پر انسان حاکم دي او هېڅ تېښته ترې نشته؛ خو پۀ هغه محدوده کښې چې انسان ته اراده ورکړل شوې، انسان مختار او مسئول دی.

 

شريک ئې کړئ

The post د پوهاند مجروح ياد ‘جبر’، ‘اختيار’ او ‘ديالکتيک’ – نجيب منلی appeared first on Pakhtoon.

]]>
پۀ هند کښې دفخرِ افغان خان عبدالغفار خان د يو سل دېرشمې زېږون ورځ نمانځغونډه – منير احمد نوري، نوی ډيلی http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2323/ Sun, 12 Apr 2020 13:45:35 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2323 د هند پۀـ پلازمېنه نوي ډيلي کښې دا وړومبی تاريخي وياړ دی چې د افغانستان د سفارت لۀ خوا د فخرِ افغان باچا خان يو سل دېرشمه زېږون ورځ ونمانځلې شوه. دې دستوره کښې وېناوالو د عدم تشدد پۀ مفکوره د باچا خان او ګاندهي جي د همفکرۍ تر څنګ دا خبره پۀ بيا بيا …

The post پۀ هند کښې دفخرِ افغان خان عبدالغفار خان د يو سل دېرشمې زېږون ورځ نمانځغونډه – منير احمد نوري، نوی ډيلی appeared first on Pakhtoon.

]]>
د هند پۀـ پلازمېنه نوي ډيلي کښې دا وړومبی تاريخي وياړ دی چې د افغانستان د سفارت لۀ خوا د فخرِ افغان باچا خان يو سل دېرشمه زېږون ورځ ونمانځلې شوه.

دې دستوره کښې وېناوالو د عدم تشدد پۀ مفکوره د باچا خان او ګاندهي جي د همفکرۍ تر څنګ دا خبره پۀ بيا بيا ياده کړې ده چې افغانانو د عدم تشدد د مفکورې خپلولو سره د جنګ پر ضد خپل دريځ دنيا ته عملاً ښودلی دی. رښتيا دا دي چې افغانان د زرتشت او ګوتم نه تر باچا خان او د باچا خان د مفکورې د لاروي ګوند عوامي نېشنل پارټۍ پورې د عدم تشدد او جنګ ضد بيانيې شهادتونه دي.

يواځې افغانستان نۀ؛ هند، پاکستان او د دې سيمې نور هېوادونه هم، کۀ غواړي چې د انساني وينې توئېدلو ته د پاې ټکی کېږدي، د باچا خان د زېږون ورځ او د هغۀ د تلين ورځ نمانځلو سره دې د هغۀ د ژوند او جدوجهد سره اړونده نورې ورځې نمانځل هم دود کړي. دې سيمه کښې د جنګونو د شورونو او د وينو د بهېرونو تر منځ باچا خان د امن يواځينی علامت دے – دا علامت چې څومره څرګند او غږند وي، دومره به د جنګونو مخنيوی کېږي.

د فخرِ افغان خان عبدالغفار خان د زوکړې یو سلو دېرشمې (130) کلیزې رپورټ چې پۀ لاندې څلورو برخوکښې چمتو شوی:

  1. د دستورې رپورټ
  2. د دستورې موخې
  3. مطبوعاتي پوښښ
  4. د دستورې لاسته راوړنې

تابيا: پۀ نوي ډیلي کښې فرهنګي څانګه

لیږد ځای: د بهرنیو چارو د وزارت مقام

نېټه: د 1398ه ش کال د سلواغې اوولسمه

  1. د دستورې رپورټ:

دغه غونډه پۀ نوي ډیلي کښې د افغانستان سفاره د فرهنګي څانګې د 1399 مالي کال د کاري پلان لۀ مخې لومړۍ خپرونه وه چې پۀ بریالیتوب سره تطبیق شوه.

پۀ نوي ډیلي کښې د افغانستان لوی سفارت فرهنګي څانګه د 1399 مالي کال د لمړۍ خپرونې د پلي کولو پۀ موخه لۀ بېلابېلو ناستو وروسته دې پایلې ته ورسېده چې د فخر افغان خان عبدالغفار خان د زوکړې مراسم پۀ شانداره او ښه توګه ونمانځل شي – د دې غونډې لۀ جوړولومو دوه هدفه درلودل:

لومړی دا چې پۀ دواړو هېوادونو کښې د هغه شخصیتونو یادونه او نمانځنه وشي چې د دواړو هېوادونو پۀ فرهنګي او سیاسي روابطو کښې ئې بې ساري قربانۍ ورکړې دي، خصوصاً لکه فخرِ افغان خان عبدالغفار خان چې د عدم تشد د سیاست بنسټ ایښودونکی ؤ او د زوکړې نماځل ئې نۀ یواځې پۀ هند کښې بلکې پۀ سیمه کښې پراخ تاثیرات لري. مونږ د دې ستر شخصیت د زوکړې د ورځ پۀ نماځلو نړیوالو او د سیمې هېوادونو ته وښوده چې افغانانو لسيزو کلونو پخوا د ترهګرۍ او تشدد پۀ وړاندې مبارزه کړې او پۀ افغانستان کښې جګړه د افغانانو نۀ بلکې د پردیو لۀ خوا تپل شوې جګړه ده چې پردیو د خپلو شومو اهدافو لپاره روانه ساتلې ده.

دوېم پۀ هم دې توګه زمونږ هدف دا ؤ چې د دواړو هېوادونو ځوانان او د پوهنتونو محصلین چې نوي پۀ لوړو زدکړو بوخت دي، د دواړو هېوادونو لۀ تاریخ، رهبرانو اوګډو کلتوري اړیکو څخه خبر شي.

پۀ غونډه کښې مهاتما ګاندهي لمسۍ تارا ګاندهي ځانګړې مېلمنه وه او پۀ هم دې توګه پۀ افغانستان کښې د هند پخوانی سفیر امر سنها، پۀ هند کښې د هند د کلتوري شورا پخوانی مشر امرېندر ختوا او پۀ نوي ډیلي کښې د افغانستان د لوی سفارت شارژ دافیر طاهر قادري د غونډې اصلي وېناوال وو.

د یادولو ده چې د دواړو هېوادونو پۀ دیپلوماتانو سربېره د دواړو هېوادونو فرهنګپالو، د پوهنتون استادانو او د خدائي خدمتګار خان عبدالغفارخان د مبارزې مینه والو او د دواړو هېوادونو ژورنالستانو پراخه ونډه اخستې وه .

غونډه د دواړو هېوادونو پۀ ملي سردونو پېل شوه. د غونډې پۀ سر کښې محمد نعیم طاهر قادري د افغانستان لوی سفارت شارژدافیر راغلو مېلمنو ته ښۀ راغلاست ووئیل. د سفارت شارژدافير طاهر قادري د فخر افغان خان عبدالغفار خان پر شخصيت، ايډيالوژۍ، لۀ مهاتما ګاندهي سره د هغۀ پر اړيکو، د تاو تریخوالي ضد او ازادۍ لپاره د نوموړي پر مبارزو پۀ تفصيل سره خبرې وکړې. قادري زياته کړه، د خدائي خدمتګار باچا خان د يو سل دېرشمې زوکړې ورځ پۀ وياړ، خلک بايد د هغۀ لۀ کارنامو څخه زدکړې وکړي او د عدم تشدد لاره خپله کړي. دۀ ووئيل چې د هندوستان وګړي هم باچا خان ته زيات درناوى لري او هغۀ ته د دوېم ګاندهي پۀ سترګه ګوري.

د مهاتما ګاندهي لمسۍ او د ګاندهي بنسټ مشرې تارا ګاندهي پۀ خپلو خبرو کښې د افغانستان د خلکو ستائينه او د افغانستان او هند د ژورو کلتوري اړيکو يادونه وکړه. نوموړې افغانان خورا مېلمه پال خلک ياد کړل خو خواشيني ئې وښوده چې د دې سيمې تر ټولو غښتلي خلک لۀ تېرو څو لسيزو راهسې د افراطي جګړو لۀ کړاو سره مخ دي. اغلې تارا ګاندهي پۀ هم دې توګه خپل د وړوکتوب خاطرې یادې کړې چې څۀ ډول ئې لۀ فخر افغان سره له نزدې لیدلي او پۀ هم دې توګه ئې د باچا خان او د مهاتما ګاندهي پر اړیکو خبرې وکړې. هغې د دواړو مشرانو نیت د بشریت او دواړو هېوادونو لپاره ډېر نیک توصیف کړو.

پۀ افغانستان کښې د هند پخواني سفیر ښاغلي امر سنها پۀ خپله وېنا کښې ووئیل، د افغانستان او هند فرهنګي اړیکې اوسنۍ نۀ دي بلکې دغه اړیکې د دواړو هېوادونو د خلکو تر منځ ژور تاریخ لري چې د ګاندهي جي او د خان عبدالغفار خان لۀ خوا ئې بنسټ ایښودل شوی؛ دا هغه اړیکې دي چې د انسانیت او انسانانو ته د خدمت پۀ محور ولاړې دي.

پۀ دغه غونډه کښې ډېر وېناوال پۀ دې نظر وو، کۀ چرې د خان عبدالغفار خان مبارزو او افکارو ته پۀ سیمه کښې پاملرنه شوې وه، اوس به پۀ سیمه کښې د اولسونو او هېوادونو تر منځ هېڅ واټن نۀ ؤ موجود.

پۀ هند کښې د هند د کلتوري شورا پخواني مشر امرېندر ختوا پۀ خپلو خبرو کښې ووئیل، باچا خان د عدم تشدد د مبارزې بنسټګر غوښتل داسې یو قوي اولسي ځواک را منځ ته کړي چې علمي پرمختګ او فرهنګي اړیکو ته پۀ کښې ژوره پاملرنه وشي؛ داسې یو ځواک چې پۀ اصل کښې اولس واکمن وي، نۀ داچې اولس د واکمنو د ثلیقوي کړنو قرباني شي. باچا خان غوښتل چې د خپلې مبارزي لپاره هم ملي، هم سیمئیز او هم نړیوال ملاتړ تر لاسه کړي چې ښه بېلګه ئې پۀ سیمه کښې لۀ ګاندهي سره ګډه مبارزه او ملګرتیا وه.

لۀ وېناو وروسته لۀ اېجنډې سره سم پۀ نوي ډیلي کښې د افغانستان لوي سفارت د فرهنګی څانګې لۀ خوا د خان عبدالغفار خان فخر افغان د ژوند لنډ چمتو شوی مستند فلم نندارې ته وړاندې کړی شو. پۀ فلم کښې د خدائي خدمتګار سیاسي مبارزه چې د اولسونو د سیاسي ژوند او حقوقو غوښتنه پۀ کښې شوې وه، د ګډونوالو د پام وړ وګرځېد. پۀ دغه فلم کښې هغه د یو ازاد او خپلواک سیاسي مبارز پۀ توګه پېژندل شوی چې د مبارزې هدف ئې قدرت ته رسېدل نۀ بلکې خلکو ته د علمي او فکري ژوند جوړول او لۀ نورو سره ښې اړیکې پۀ ګوته شوې وې. پۀ دغه فلم کښې خان عبدالغفار خان د اولس د فکر د یو والي پۀ برخه کښې بانډه پۀ بانډه، حجره پۀ حجره ستونزمن سفرونه وکړل او د وخت لۀ واکمنو سره ئې د مبارزې تر څنګ لۀ هند سره خپلې اړیکې نورې هم غښتلې کړې.

لۀ اېجنډې سره سم لۀ فلم وروسته د فخرِ افغان د ژوند، د نوموړي سیاسي مبارزه، د عدم تشدد فلسفه او لۀ مهاتما ګاندهي سره د فخرِ افغان نزدې ملګرتیا د هند او افغانستان د لیکوالانو او څېړونکو ګډ پېنل پېل شو. پۀ دې پېنل کښې لیکوال او ژورنالست راجیو ډګرا، د هند د سولې او ستونزو د مطالعاتو د مرکز مرستیالې راجیشوري کرشنا مورتي، د نهرو د خاطراتو د موزیم مشر رګوېندر سنګهـ او د جواهر لعل نهرو پوهنتون د سیاسي چارو د دوکتورا کاندید نذیر احمد یوسفي ونډه درلوده. دغه لیکوالانو پۀ خپل وار سره یو پۀ بل پسې خپلې مقالې وړاندې کړې.

پۀ پېل کښې ښاغلي راجیو ډګرا پۀ خپله مقاله کښې د عدم تشدد مبارز خان عبدالغفار خان پخوانیو مبارزو ته اشاره وکړه چې څومره پۀ هغه وخت کښې دغه ډول مبارزې ته اړتیا لیدل کېده او تر اوسه هم د خان د مبارزې افکار د خلکو پۀ ذهنونو کښې ژوندي دي؛ خلک اوس هم د هغۀ لۀ افکارو الهام اخلي چې باچا خان څنګه خلک وهڅول چې د خپل سیاسي ژوند پۀ اړه یو موټی شي.

د دې تر څنګ اغلې راجیشوري کرشنا مورتي پۀ خپله مقاله کښې ووئيل، هغه عزت او مقام چې خان عبدالغفار خان د هند خلکو ته درلود، لۀ نورو سره نۀ شي پرتله کېدی او تاریخ به ئې هېڅ کله هم هېر نۀ کړي. هغۀ پۀ خپل وخت کښې لۀ هند سره ډېرې ښې او دوستانه اړیکې درلودې. پۀ سیمه کښې د هغۀ او ګاندهي سیاسي تګلارو کښې کوم توپیر نۀ ؤ موجود، هغوی دواړه د مبارزې پۀ یو خط روان وو.

پۀ دغه پروګرام کښې وېناوالود باچا خان د ژوند او مبارزې بېلابېلو برخو ته پۀ اشارو سره هغه پۀ عاطفي لحاظ د هند د خلکو لپاره د هند د بنسټ ایښودونکي مهاتما ګاندهي پۀ شان د ارزښت وړ او د خاص شخصیت څخه برخمن وبالۀ.

د نهرو د خاطراتو د موزیم مشر رګوېندر سنګهـ پۀ خپله تبصره کښې ووئیل، خان عبدالغفار خان د هند د وړې وچې خلکو ته د ګاندهي پۀ شان ګران او د ارزښت وړ ؤ. هغۀ د خان عبدالغفار خان مړینه پۀ سیمه کښې یوه لویه غمیزه وبلله. هغۀ ووې، کله چې خان عبدالغفار خان مړ شو نو خلکو فکر کاوۀ چې دوېم ګاندهي مړ شو. خان عبدالغفار خان پۀ سیاسي مبارزاتو کښې لۀ ګاندهي سره کوم اختلاف نۀ درلودلو او تل ئې پۀ نیت کښې د هند د خلکو د سیاسي ازادۍ او سوکاله ژوند غوښتنه کوله.

پۀ افغانستان کښې هم ځوان سیاسي نسل د افغانستان د سولې لپاره د خان عبدالغفار خان د مبارزي پلي کول غواړي. پۀ هم دې تړاو پۀ نوي ډیلي کښې د جواهر لعل نهرو پوهنتون د سیاسي چارو د دوکتورا کاندید نذیر احمد یوسفي پۀ خپله مقاله کښې ووئیل، دا مهال پۀ افغانستان کښې نوی نسل د خان عبدالغفار خان د ایډیالوژي غوښتنه لري او اوس هم د هغوي د افکارو تر تاثیر لاندې دي. دغه نسل چې ملي ګټو ته ژمن دی او غواړي پۀ افغانستان کښې سوله راشي، باید د خان عبدالغفار خان مبارزه هېره نۀ کړي، ځکه چې د خان عبدالغفار خان پۀ مبارزه کښې عدم تشدد ته زیاته پاملرنه شوې او افغانان تر نورو زیات سولې ته اړتیا لري.

پۀ دغه پروګرام کښې د خدائي خدمتګار خان عبدالغفار خان د ښواو پۀ زړۀ پورې خدمتونو پۀ ویاړ د هند پۀ کلکته او ممبۍ کښې دوه تنو افغانانو ته چې خدائي خدمتګاران دي؛ روغتیا، فرهنګ اوټو لنیزو چارو کښې لۀ بې وزلو افغانانو د خدائي خدمتونو او د هغوي د ټولنیزو ستونزو پۀ حل کښې هلې ځلې کولو باندې، هر یو امرالدین سلطاني او ډاکټر خالد احمد ته پۀ نوي ډیلي کښې د افغانستان د لوی سفارت د مشرتابه لۀ خوا د ستائیلو پۀ موخه ستاینليکونه ورکړی شول.

د سفارت فرهنګي اتشه ښاغلي اجمل عالم زي چې د دې پروګرام کوربه ؤ، د پروګرام پۀ وروستۍ برخه کښې وېنا وکړه. عالم زي پۀ سر کښې لۀ راغلو مېلمنو مننه وکړه چې پۀ خپل راتګ ئې دا پروګرام نور هم دروند کړو. اجمل عالم زي پۀ خپلو خبرو کښې ووئیل، د هند او افغانستان فرهنګي اړیکې پۀ سیمه اغېز لرلی شي او اوسنی پروګرام سیمې ته دا پیغام ورکوي چې افغانستان د سولې کور دی او تل ئې د عدم تشدد غږ پورته کړی دی. فرهنګي اتشه ټینګار وکړو چې لۀ تېرو درېو کلونو ډول ډول فرهنګي برنامو پۀ لاره اچولو سره د هند او افغانستان اړیکو کښې خورا ښۀ پرمختګ شوی. د عالمزي پۀ وېنا، پۀ روان کال کښې به د نورو برنامو تر څنګ درې مهمې فرهنګي برنامې چې د دواړو هېوادونو تر منځ د فرهنګي مشترکاتو کمپاین او د دې ترڅنګ به د دېوبند مدرسې او دننه افغانستان کښې د علماو لوی اسلامي کنفرانس هم جوړ کړي. د عالم زي پۀ وېنا، پۀ نوي ډیلي کښې د فخر افغان خان عبدالغفار خان د زوکړې د يو سل دېرشمې کليزې یادونه نوي نسل ته د فخر افغان خان عبدالغفار خان د کارنامو، سیاسي مبارزې اوافکارو یادونه کوي او د دې تر څنګ به د هند او افغانستان فرهنګي او تاریخي اړیکې نورې هم پراخه او غښتلې شي.

  1. د دستورې موخې:
  • مونږ د دې ستر شخصیت د زوکړې ورځې پۀ نماځلو د نړۍ، د سیمې هېوادونو، افغان او هندي ځوان نسل ته وښوده چې افغانانو لسيزو کلونو پۀ خوا د ترهګرۍ او تشدد پۀ وړاندې مبارزه کړې.
  • زمونږ هدف دا ؤ چې د دواړو هېوادونو ځوانان او د پوهنتونو محصلین د دواړو هېوادونو لۀ سیاسي رهبرانو، ګډ تاریخ او کلتوري اړیکو څخه خبر شي.
  • پۀ داسې غونډو جوړولو به د هند او افغانستان فرهنګي او تاریخي اړیکې نورې هم پراخه او غښتلې شي.
  • پۀ دغه غونډه کښې د خان سیاسي مبارزو دا وښوده چې پۀ سیمه کښې یو شمېر واکمنه ادارې نۀ غواړي پښتانۀ علمي او فرهنګي پرمختګ وکړي.
  • کۀ چرې د خان عبدالغفار خان د مبارزې ژوره اړخ ته پام وشي، افغانان به پۀ سیمه کښې خپل دوستان او دښمنان وپېژني.
  1. مطبوعاتي پوښښ:
  • دغه پروګرام پۀ پراخه کچه د هند او افغانستان مطبوعاتو شتون درلود. پۀ هم دې خاطر ئې پراخ مطبوعاتي پوښښ درلود.
  • پۀ سوشل میډیا کښې د عامو خلکو د ملاتړ او هرکلي سره مخ شو.
  • پروګرام پۀ مکمله توګه د سفارت د رسمي پاڼې څخه پۀ ژوندۍ بڼه نشر شو.
  • دغه پرګرام د هند پۀ رسنیو (ANI tv, India Today tv) کښې نشر شو.
  • پۀ افغانستان کښې د اریانا، اریانا نیوز، شمشاد، طلوع، طلوع نیوز، ژوندون، خورشید، ملي تلویزیونونو او پۀ هم دې توګه د پژواک او افغانیه خبري سایټونو لۀ خوا ئې پراخ پوښښ درلود.

د ټولو هغو رسنیو چې دغه پروګرام پۀ کښې نشر شوی، لنکونه ئې د رپورټ پۀ اخر کښې شته.

  1. د دستورې لاس ته راوړنې:

لۀ دوه سوه څخه ډېرو هندي او افغان چارواکو، لیکوالانو، فرهنګیانو او بېلابېلو رسنیو پۀ دغه غونډه کښې ګډون کړی ؤ. مونږ ځوان نسل ته پۀ فرهنګي او سیاسي لحاظ یوه مفکوره ورکړه چې د عدم تشدد مبارزه څومره ګټوره ده. د دغه غونډې پۀ جوړولو د فرهنګي اتشې اړیکې لۀ یو شمېر فرهنګي بنسټونو سره نورې هم پراخه شوې. دا د روان 1399 مالي کال لومړۍ خپرونه وه چې پۀ خپل وخت پرته لۀ کومې تخنیکي او نشراتي ستونزې جوړه شوه. دغه غونډې مونږ وهڅولو چې د هند او افغانستان فرهنګي برخو کښې پۀ لویه کچه خپرونې جوړې کړو. دا لومړی ځل دی چې نوي ډیلي کښې د افغانستان سفارت لۀ لوري د فخر افغان د زوکړې کلیزه نمانځل کېږي.

د ډلئیزو رسنیو لنکونه:

https://twitter.com/indiatoday/status/1225485494336860161?s=21

http://www.afghania.net/news/896683499

https://www.facebook.com/pajhwoknews/posts/2951010688283847

https://www.facebook.com/pajhwoknews/posts/2954986834552899

https://www.facebook.com/IndiaToday/videos/611202889446230/?sfnsn=wiwspmo&extid=LkJbw0ZKdsSpW93a&d=n&vh=e

https://www.facebook.com/IndiaToday/videos/2483981781862694/?sfnsn=wiwspmo&extid=fxMQ3L6ZShMDJK5L&d=n&vh=e

 

شريک ئې کړئ

The post پۀ هند کښې دفخرِ افغان خان عبدالغفار خان د يو سل دېرشمې زېږون ورځ نمانځغونډه – منير احمد نوري، نوی ډيلی appeared first on Pakhtoon.

]]>
خدائي خدمتګار منصور لا – نويد خټک http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2317/ Sun, 12 Apr 2020 13:38:55 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2317 د ازادۍ پۀ تحريک کښې چې د لکهونو پۀ شمېر کومو کسانو بې مثاله قربانۍ ورکړې دي، نن صورت حال دا دے چې د دغه خدائي خدمتګارانو اکثريت لۀ دې جهانه سترګې پټې کړې دي. اوس هاغه خلق هم کم شوي دي چې د دې قامي اتلانو نه ئې د دوي قصې اورېدلې وې. بايد …

The post خدائي خدمتګار منصور لا – نويد خټک appeared first on Pakhtoon.

]]>
د ازادۍ پۀ تحريک کښې چې د لکهونو پۀ شمېر کومو کسانو بې مثاله قربانۍ ورکړې دي، نن صورت حال دا دے چې د دغه خدائي خدمتګارانو اکثريت لۀ دې جهانه سترګې پټې کړې دي. اوس هاغه خلق هم کم شوي دي چې د دې قامي اتلانو نه ئې د دوي قصې اورېدلې وې. بايد چې مونږ پښتانۀ د خپلې سيمې د دغه قامي اتلانو پۀ حقله معلومات را غونډ کړو او د تاريخ پاڼو ته ئې وسپارو.

نن زۀ ستاسو پۀ خدمت کښې د خپل کلي )شيدو( خدائي خدمتګار منصور لا د ژوند او سياسي هلو ځلو پۀ حقله څۀ معلومات وړاندې کوم.

خدائي خدمتګار منصور خان چې خپل کلي شېدو کښې پۀ “منصور لا” مشهور ؤ، د خپل وخت يو دروند خدائي خدمتګار ؤ. منصور لا خدائي خدمتګار تنظيم کښې د خپل کلي کپتان منتخب شوے ؤ. پۀ حېث د کپتان منصور لا د تحريک يو متحرک غړے ؤ او د خدائي خدمتګارانو د مرکز نه راغلي پروګرامونه به ئې مخ پۀ وړاندې بوتلل. د “پښتون” رسالې خلقو ته رسول، پکټنګونه کول، پۀ احتجاجي مظاهرو کښې برخه اخستل او د انګرېزي استعمار پۀ ضد د وطن ازادۍ د پاره د کاروان برخه ؤ.

د منصور لا د زېږون کال معلوم نۀ دے. منصور لا پۀ 2005ز کښې پۀ حق رسېدلے دے. د منصور لا کشر زوي سميع الرحمان را ته وې چې دغه وخت زما د پلار عمر زما پۀ حساب تقريباً يو سل ديارلس کاله ؤ او کۀ پۀ دغه حساب مونږ وګورو نو 1892 ئې د زېږون کال جوړېږي.

د منصور لا د پلار نوم عبدالکريم خان ؤ. هغوي ابتدائي زدکړه کړې وه. سميع الرحمان وائي چې پلار راته وې ما پۀ ادنٰي جماعت کښې سبق وې. يو هندو هلک چې هر وخت به ئې زما پۀ سر استاد ته شکايت کولو؛ چې ښۀ بد بد مې ووهلو او د مدرسې نه را وتښتېدم او بيا مې د مدرسې مخ و نۀ ليدو. سميع الرحمان زياته کړه چې زما پلار تعليم نۀ ؤ کړے خو خپل نوم ئې ليکلے شو.

منصور لا پۀ بدني توګه يو ډېر طاقتور انسان ؤ او د تتي يو ډېر تکړه لوبغاړے پاتې شوے دے. هغوي دوه ودونه کړي وو. وړومبي ټبر نه ئې دوه لوڼه وې چې وروستو بيا وفات شوې. د دوېمې ښځې نه ئې درې زامن دي. د کشر زوي نوم ئې سميع الرحمان دے چې پۀ 2005ز کښې د خپل کلي کونسلر منتخب شوے ؤ او دولس سوه ووټونه ئې اخستي وو.

اورېدلي مې دي چې باچا خان منصور لا پۀ نوم پېژندو او د اجمل خټک بابا نه علاوه د هغۀ وخت يو بل دورند مشر شاعر او اديب ښاغلے نواز خټک صاحب سره ئې هم ډېر نزدې تعلق ؤ. د منصور لا پۀ حقله دا خبره مشهوره ده چې هغوي به خبره پۀ زړۀ کښې پټه نۀ ساتله؛ يعني سپينه خبره به ئې پۀ جار کوله. سميع الرحمان وائي چې پۀ اخري عمر کښې د پارټۍ يو مشر او صوبائي وزير جان محمد خان نه پۀ څۀ خبره خفه شوے ؤ. څۀ موده پس جان محمد خان د انتخابي مهم پۀ سلسله کښې زمونږ حجرې ته راغلو نو پلار مې هغه کمرې ته دننه کړو او دومره پۀ اوچت اواز ئې هغۀ سره خبرې کولې چې بهر ناستو خلقو هم د هغوي خبرې اورېدې.

الله دې منصور لا سره د خاورو وبخښي.

نويد خټک

خدائي خدمتګار منصور لا

د ازادۍ پۀ تحريک کښې چې د لکهونو پۀ شمېر کومو کسانو بې مثاله قربانۍ ورکړې دي، نن صورت حال دا دے چې د دغه خدائي خدمتګارانو اکثريت لۀ دې جهانه سترګې پټې کړې دي. اوس هاغه خلق هم کم شوي دي چې د دې قامي اتلانو نه ئې د دوي قصې اورېدلې وې. بايد چې مونږ پښتانۀ د خپلې سيمې د دغه قامي اتلانو پۀ حقله معلومات را غونډ کړو او د تاريخ پاڼو ته ئې وسپارو.

نن زۀ ستاسو پۀ خدمت کښې د خپل کلي )شيدو( خدائي خدمتګار منصور لا د ژوند او سياسي هلو ځلو پۀ حقله څۀ معلومات وړاندې کوم.

خدائي خدمتګار منصور خان چې خپل کلي شېدو کښې پۀ “منصور لا” مشهور ؤ، د خپل وخت يو دروند خدائي خدمتګار ؤ. منصور لا خدائي خدمتګار تنظيم کښې د خپل کلي کپتان منتخب شوے ؤ. پۀ حېث د کپتان منصور لا د تحريک يو متحرک غړے ؤ او د خدائي خدمتګارانو د مرکز نه راغلي پروګرامونه به ئې مخ پۀ وړاندې بوتلل. د “پښتون” رسالې خلقو ته رسول، پکټنګونه کول، پۀ احتجاجي مظاهرو کښې برخه اخستل او د انګرېزي استعمار پۀ ضد د وطن ازادۍ د پاره د کاروان برخه ؤ.

د منصور لا د زېږون کال معلوم نۀ دے. منصور لا پۀ 2005ز کښې پۀ حق رسېدلے دے. د منصور لا کشر زوي سميع الرحمان را ته وې چې دغه وخت زما د پلار عمر زما پۀ حساب تقريباً يو سل ديارلس کاله ؤ او کۀ پۀ دغه حساب مونږ وګورو نو 1892 ئې د زېږون کال جوړېږي.

د منصور لا د پلار نوم عبدالکريم خان ؤ. هغوي ابتدائي زدکړه کړې وه. سميع الرحمان وائي چې پلار راته وې ما پۀ ادنٰي جماعت کښې سبق وې. يو هندو هلک چې هر وخت به ئې زما پۀ سر استاد ته شکايت کولو؛ چې ښۀ بد بد مې ووهلو او د مدرسې نه را وتښتېدم او بيا مې د مدرسې مخ و نۀ ليدو. سميع الرحمان زياته کړه چې زما پلار تعليم نۀ ؤ کړے خو خپل نوم ئې ليکلے شو.

منصور لا پۀ بدني توګه يو ډېر طاقتور انسان ؤ او د تتي يو ډېر تکړه لوبغاړے پاتې شوے دے. هغوي دوه ودونه کړي وو. وړومبي ټبر نه ئې دوه لوڼه وې چې وروستو بيا وفات شوې. د دوېمې ښځې نه ئې درې زامن دي. د کشر زوي نوم ئې سميع الرحمان دے چې پۀ 2005ز کښې د خپل کلي کونسلر منتخب شوے ؤ او دولس سوه ووټونه ئې اخستي وو.

اورېدلي مې دي چې باچا خان منصور لا پۀ نوم پېژندو او د اجمل خټک بابا نه علاوه د هغۀ وخت يو بل دورند مشر شاعر او اديب ښاغلے نواز خټک صاحب سره ئې هم ډېر نزدې تعلق ؤ. د منصور لا پۀ حقله دا خبره مشهوره ده چې هغوي به خبره پۀ زړۀ کښې پټه نۀ ساتله؛ يعني سپينه خبره به ئې پۀ جار کوله. سميع الرحمان وائي چې پۀ اخري عمر کښې د پارټۍ يو مشر او صوبائي وزير جان محمد خان نه پۀ څۀ خبره خفه شوے ؤ. څۀ موده پس جان محمد خان د انتخابي مهم پۀ سلسله کښې زمونږ حجرې ته راغلو نو پلار مې هغه کمرې ته دننه کړو او دومره پۀ اوچت اواز ئې هغۀ سره خبرې کولې چې بهر ناستو خلقو هم د هغوي خبرې اورېدې.

الله دې منصور لا سره د خاورو وبخښي.

 

شريک ئې کړئ

The post خدائي خدمتګار منصور لا – نويد خټک appeared first on Pakhtoon.

]]>
د باچا خان اخري خبرې – اسرار د طورو http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2315/ Sun, 12 Apr 2020 13:35:25 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2315 د طورو خدائي خدمتګار مولانا محمد عنايت الله پۀ يوه ډائرۍ کښې ليکي چې پۀ دولسمه جولايۍ 1987 د پاکستان اخبار روزنامه “جنګ” کښې يو خبر دے چې باچا خان پۀ دهلي کښې پۀ يو هسپتال کښې د فالج د حملې پۀ وجه داخل دے. د بهارت يو سابقه وزير ئې تپوس له تلے ؤ. …

The post د باچا خان اخري خبرې – اسرار د طورو appeared first on Pakhtoon.

]]>
د طورو خدائي خدمتګار مولانا محمد عنايت الله پۀ يوه ډائرۍ کښې ليکي چې پۀ دولسمه جولايۍ 1987 د پاکستان اخبار روزنامه “جنګ” کښې يو خبر دے چې باچا خان پۀ دهلي کښې پۀ يو هسپتال کښې د فالج د حملې پۀ وجه داخل دے. د بهارت يو سابقه وزير ئې تپوس له تلے ؤ. دا وزير سکهـ ؤ. د دۀ نوم وشوا ناتهـ پرتاب سنګهـ ؤ. باچا خان ورته ووئيل چې “کوم ځاے د کرسۍ مرض عام شي، هلته جمهوريت نۀ پاتې کېږي.” هغوي ووئيل، “د کرسۍ او دولت وباء پۀ ملک کښې پۀ خورېدو ده.” “يو سړے هم د اقتدار د کرسۍ نه د کوزېدو نوم نۀ اخلي.” باچا خان پرتاب سنګهـ ته ووئيل، “هندوستان پۀ چغو نعرو، جلسو، جلوسونو او پۀ انقلاب زنده باد نۀ دے ازاد شوے، دا خو ګاندهي جي داسې خلق تيار کړي وو چې د هغوي پۀ زړونو کښې د اقتدار او دولت سره مينه نۀ وه او مونږ هم پۀ خپله صوبه کښې داسې خلق پېدا کول؛ دا کوشش مو کولو چې د ملک او قوم خدمت وکړي. مونږ عوام پوهه کړل چې د خداے د بندګانو خدمت وکړئ، د خداے خو د چا خدمت ته ضرورت نشته، چې د هغۀ د مخلوق څوک خدمت وکړي نو د هغۀ نه خداے رضا شي. د خدمت عوض خو به الله ورکوي. پۀ دنيا کښې بدلون پۀ خدمت راځي نو پکار دي چې ښځې هم پۀ دغه کار کښې برخه واخلي.” باچا خان ووئيل، “زنانه د اقتدار او دولت حرص نۀ لري، ملک به د تباهۍ نه بچ کړي.” باچا خان د فلپائن او بنګله دېش مثالونه ورکړل چې ملک ئې د مارشل لاء وساتلو.”

چا وئيلي وو:

کۀ د زلمو نه پوره نۀ شوه

نو باچا خانه جينکۍ به دې ګټينه

باچا خان پرتاب سنګهـ ته ووئيل، “چاپېره پۀ دنيا اور لګېدلے دے، پۀ هر ملک د لويو طاقتونو دباو دے، يواځې پۀ بهارت نۀ پۀ پاکستان هم دباؤ دے. کۀ يو ځل جنګ شروع شو نو دنيا به تباه شي.”

جنګ اخبار ليکلي دي چې د خان عبدالغفار خان دا ګفتګو اخري ؤ، بيا خو هغه بې هوشه شو.

مولانا صاحب ليکي، “د باچاخان بې هوشي جاري وه. د دهلي نه د بې هوشۍ پۀ حالت کښې پېښور لېډي ريډنګ هسپتال ته راوستے شو. ډاکټر کبير د باچا خان خصوصي ډاکټر دے. دهلي ته هم د باچاخان سره تلے ؤ. اوس هم ډاکټر کبير پېښور ته را وستلو.”

د نن شا زلمو ته دې معلوم وي چې د پينځلسم 15 اګست 1947 نه اګاهو پۀ هندوستان )بهارت، بنګله دېش، کشمير او د پښتونخوا پۀ ټولو سيمو( د برطانيې د انګرېزانو حکومت ؤ. دغه قوم طاقتور او چلباز ؤ، “Divide & Rule” پاليسي ئې وه. پۀ مختلفو حربو به ئې د هندوستان قومونه يو بل سره جنګول او پۀ دې چل ئې غلامان کړي وو. وژل، قېدول او سپکول عام وو. پۀ روپيو، پېسو، خطابونو، عهدو او منصبونو ئې نام نهاد مذهبي مشران، پيران، خانان، چوهدريان، وډېره ګان، نوابان او ملکانان ځان سره کړي وو او د قوم د ازادۍ خلاف ئې پکارول. جهالت او افلاس ئې پۀ ټولو هندوستاني عوامو حاوي کړے ؤ.

دغه وخت کښې د پښتنو پۀ دې سيمه کښې د ترنګزو او اتمانزو پۀ کلو کښې د حاجي صاحب او باچا خان غوندې اتلان را پاڅېدل او د انګرېزانو حکومت ته اړم شو. پۀ هندوستان کښې نور ليډران هم وو خو د باچا خان جدوجهد د امن، مينې، ورورولۍ، ديني جذبې او صبر پۀ بنياد ؤ. د عدم تشدد پۀ وسله جنګ نا اشنا کار ؤ. بې علمه شډل پښتانۀ پۀ دې فلسفه پوهول ګران کار ؤ. باچاخان د دوي تربيت وکړو او انګرېزان ئې وجړقول.

باچا خان پۀ 1890ز کښې پېدا شو او پۀ شلمه جنورۍ 1988 د 98 کالو پۀ عمر کښې وفات شو. دۀ زرګونه رضاکار د عدم تشدد پۀ لار جنګ ته تيار کړي وو. باچا خان د 1921 نه خدمت شروع کړو. تعليمي ادارې ئې جوړې کړې. يو اخبار يا مجله ئې پۀ پښتو جاري کړه، “پښتون” نوم ئې ورله کېښودلو. “خدائي خدمتګار” تحريک ئې شروع کړو. انګرېزانو او بيا خپلو “وروڼو” پرې لوبې وکړې. ډېر زيات ژوند ئې پۀ سختو جېلونو کښې تېر کړو. هندوانو ورسره هم زياتے وکړو خو نن د هغۀ د کار او نظر مخالفين خوار ذليل دي. انجام ئې لا زياته رسوائي ده او د بابا د فلسفې نه بغېر ئې بله لار نشته.

 

شريک ئې کړئ

The post د باچا خان اخري خبرې – اسرار د طورو appeared first on Pakhtoon.

]]>
‘اېنيمل فارم’ او د پاکستان موجود حکومت* – ارشاد پښتون http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2313/ Sun, 12 Apr 2020 13:34:02 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2313 ‘اېنيمل فارم’ (Animal Farm) د جارج اروېل (George Orwell) يو علامتي شاهکار ناول دے چې د يو شمېر اړخونو نه ئې د ذکر وړ اړخ “طنز و مزاح دے”. د ‘اېنيمل فارم’ طنز و مزاح ډېر ښېرازه، خوندور، رنګين او تلپاتې اهميت لرونکے دے. هم دا يو داسې صفت دے چې ناول کښې ئې خوند …

The post ‘اېنيمل فارم’ او د پاکستان موجود حکومت* – ارشاد پښتون appeared first on Pakhtoon.

]]>
‘اېنيمل فارم’ (Animal Farm) د جارج اروېل (George Orwell) يو علامتي شاهکار ناول دے چې د يو شمېر اړخونو نه ئې د ذکر وړ اړخ “طنز و مزاح دے”. د ‘اېنيمل فارم’ طنز و مزاح ډېر ښېرازه، خوندور، رنګين او تلپاتې اهميت لرونکے دے. هم دا يو داسې صفت دے چې ناول کښې ئې خوند پېدا کړے او لوستونکے د ځان سره تر پاې غاړه غړۍ ساتي. مونږ د اروېل د طنز و مزاح پۀ تعريف کولو مجبوره شو او راته څرګنده شي چې اروېل پۀ دې حواله څومره کامياب دے او د خپلې قصې پۀ پلاټ او کردارونو ئې موټے څومره مضبوط دے. د اروېل طنز و مزاح ډېر پۀ تسلسل سره مخ پۀ وړاندې ځي. د قصې د نشېب و فراز سره سم ئې تر پاې د طنز و مزاح لمن نۀ ده پرېښې. اروېل ډېر پۀ هنر دا صلاحيت کارولے او د خپل غرض کار ئې ترې اخستے. مونږ ته د يوې خبرې حقيقت څرګند شي چې طنز و مزاح د سنجيدګۍ نه هم ګران کار دے. اروېل کله مونږه وخندوي او کله مو خفه کړي، د چا سره مو همدردي پېدا شي او د چا نه مو نفرت.

د اروېل طنز و مزاح او د ناول مجموعي ماحول د پاکستان د موجوده حکومت او د پي ټي اٰئي د ليډرانو او ورکرانو د ذهنيت سره تر کافي حده سمون خوري لکه چې د دواړو نفس مضمون يو دے او کۀ اروېل موجوده وخت کښې ژوندے وے نو شايد چې د معمولي رد و بدل سره ئې دا ناول د پي ټي اٰئي حکومت پۀ تاثر کښې ليکلے وے. اروېل چې کوم طنز د روس پۀ سوشلسټ نظام، پۀ ليډرانو او نورو طبقو باندې کړے، هغه د پي ټي اٰئي د حکومت، ليډرانو او ورکرانو سره ډېر سمون خوري. اروېل د سټالن او ټراټسکي ذاتي اناګانې، د دوي استحصالي رويه او د ښکته طبقې سادګي د خپل طنز هدف ګرځولے.

پۀ ناول کښې د يو فارم ځناور غواړي چې انقلاب راولي، خپل مالک وشړي، د دۀ د ملکيت نه ځان خلاص کړي او د خپلو فېصلو پۀ خپله مالکان شي. دوي پۀ دې خپل کوشش کښې کامياب شي او دغه رنګ پۀ فارم کښې د خپل واک خاوندان شي. دوي د ژوند تېرولو يو باقاعده نظام جوړ کړي او خپل يو اٰئين جوړ کړي کوم چې اووۀ احکامات وي. پۀ دې ځناورو کښې خنزيران چې د نورو ځناورو نه لږ هوښيار وي، ليډران شي خو د وخت تېرېدو سره دوي د نورو ځناور استحصال شروع کړي او هغه احکامات چې دوي جوړ کړي وو، پۀ خپله ماتول شروع کړي – تر دې چې د دوي جوړ کړے نظام واپس مات شي او د انقلاب هېڅ مقصد پاتې نۀ شي او د ځناورو ژوند پۀ کښې د سختيو سره مخ شي.

هم دغه حالت پۀ پاکستان کښې د پي ټي اٰئي،د دې د ليډرانو او د ورکرانو دے. کۀ ‘اېنيمل فارم’ کښې بوډا ‘مېجر’ ځناورو له د انقلاب او خپلواکۍ پېغام او ايډيالوژي ورکړه او بيا ‘سنوبال'(Snowball) ، ‘نپولين’ (Napoleon)او نورو ځناورو دغه فکر عملي کړو نو پۀ پاکستان کښې دغه چغه عمران خان د تبديلۍ پۀ نامه ووهله. فرق دا دے چې د ځناورو انقلاب پۀ خپلو مټو ؤ او دلته د عمران خان سره پۀ الېکشن کښې د تهرډ امپائر، خلائي مخلوق يا نامعلوم افراد لاس امداد ؤ او دغه رنګ د الېکشن نه زيات سلېکشن ؤ.

‘اېنيمل فارم’ کښې ‘اولډ مېجر’ ځناورو ته يو تقرير کښې وائي،

“دا زمونږ فارم هم پۀ لسګونو اسونه، پۀ شلګونو غواګانې او پۀ سلګونو ګډې بيزې پاللے شي او ټول به د خوند رنګ او عزت ژوند تېرولے شي چې مونږ ئې تصور هم نۀ شو کولے”.

ګويا عمران نيازي لکه د بوډا مېجر وائي چې دا پاکستان کروړونو خلکو له نوکرۍ ورکولې شي، هر څۀ ارزانېدلے شي او هر ماشوم سکول ته تللے شي خو کۀ کرپشن او کرپټ ليډران لۀ منځه لاړ شي. هلته بوډا مېجر د ستونزو حل داسې ښائي،

“زمونږ د سر دښمن انسان دے، دا لۀ مينځه لرې کړئ نو نۀ لوږه شته او نۀ بيګار، سپينه ورځ ده”-

او دلته نيازي وائي چې نواز شريف او زرداري لۀ منځه لرې کړئ نو پاکستان کښې به د شاتو او غوړو ويالې بهېږي. هم دې د اولډ مېجر خيالي خبرو ځناور جذباتي کړل او دلته د نيازي خبرو يوتهيان جذباتي کړل او د يو داسې سړي سره ئې خپل مستقبل وتړلو چې هغه ژوند، روزګار، وادۀ، رشتو، سياست، داخله خارجه امور، معيشت او هر څۀ لکه کرکټ کول غوښتل!!!

کۀ د ‘اېنيمل فارم’ مجموعي او بنيادي خبره وګورو نو هغه د ځناورو د فارم واپس د انسانانو سره يو کېدل، دوي سره روزګار شروع کول او د خپلو ليکلو او وئيلو خبرو ترديد کول دي چې پۀ پاکستاني سېټ اپ کښې د پي ټي اٰئي او عمران يو ټرن (U-turn) دي. د ‘ائرني’ غورې بېلګې پۀ عمران نيازي کښې ليدلې شي چې وائي يو څۀ او کوي بل څۀ، سوچ يو کوي او کېږي بل څۀ او دغه رنګ هره ورځ د خپلې تېرې ورځې د خبرې ترديد کوي. دا يو ټرن دومره ډېر دي چې پۀ دې لړ کښې بايد د عمران نيازي نوم پۀ ورلډ ګېنز بک کښې راشي او موصوف پۀ دې لړ کښې د عظيم ليډر نخښه هم دا ښودلې.

د انقلاب نه پس د ‘نپولين’، چې يو خنزير دے او د ځناورو مشر شي، ټول ذهني حالت بدل شي. دا نرګسيت او ځان ښودنه کښې ښکېل شي او دغه رنګ د ځناورو استحصال شروع کړي. د ځناورو پۀ خوراک او راشن کښې کمے شروع شي خو دا د عېش عشرت ژوند تېروي. دۀ پراپېګنډې او افواګانو له ځناور مقرر کړي وي او کۀ کوم ځناور د تېر مالک صفت يا خوبي بيانوي نو دغه ځناور ئې غېبت او د ‘نپولين’ صفتنونه شروع کړي. پۀ ‘نيازي لېنډ’ کښې ګويا کۀ څوک د نواز شريف موټروېګانې، کارخانې وغېره ستائي نو يو يوتهي به خامخا پۀ هغۀ کښې نقص راوباسي. د ناول يو اهم کردار ګډې دي چې ډېرې کم عقلې او ناديده دي، ذهني کچه ئې کمه ده، نور څۀ خو نۀ شي زده کولے خو يوه چغه ئې زده کړې ده چې “دو پايه مرده باد” او “چارپايه زنده باد”. دا هم دغه چغه ده چې دلته ئې ‘قوم يوتهـ’ يا يوتهيان پۀ هر سنجيده مجلس کښي وهي: “نواز شريف چور هے”. لکه څنګه چې د انقلاب نه پس هم د فارم مالک ‘جان’ د ‘نپولين’ او ځناورو پۀ اعصابو سور ؤ، هم داسې نواز شريف د عمران نيازي او يوتهيانو پۀ اعصابو سور دے. عمران نيازي د يوتهيانو پۀ ذهن د نواز شريف، زرداري او نورو ليډرانو بهوت سورولو کښې کامياب شي او دغه رنګ د يوتهيانو بلېک مېلنګ شروع کړي. عمران نيازي اوس هم داسې رويه کوي لکه هغه چې پۀ حکومت کښې نۀ بلکې اپوزېشن کښې وي. هلته ‘جان’ د وېرې يوه استعاره ګرځېدلې او دلته نواز شريف، زرداري او نور ليډران؛ او دغه رنګ مونږ ګورو چې يوتهيان د ګرانۍ، معاشي بدحالۍ او بد انتظامۍ سره د نورو مسئلو باوجود هم د عمران نيازي پۀ صفتونو نۀ مړېږي. مسئله دا ده چې دا صفتونه د پارټۍ يا ليډر د کارکردګۍ پۀ اساس نۀ دي بلکې لکه د زرتاج ګل مطابق killer smile او ‘زبردست’ body language پورې محدود شو.

د پاکستان سره د وخت د سر نه چې کومه مسئله راروانه ده او کومه چې ډېره د تذبذذب سبب ده، هغه د مذهب پاڼه ده. مسئله دا ده چې جناح چې خپل ذاتي ژوند کښې سيکولر ؤ، د مذهب پۀ نوم د مارلے منټو Minto-Marley د ‘دو قومي نظريه’ رياست جوړوي او هند کښې د هندو او مسلمان چال چلوي او بل اړخ ته ګاندهي چې ذاتي ژوند کښې مذهبي دے، د يو سيکولر رياست اساس ږدي. وروسته جناح خپل تقرير کښې وائي چې تاسو اوس ازاد يئ، کۀ چرچ ته ځئ کۀ جمات ته ځئ او دغه رنګ د پاکستان د رياستي چوکاټ نظام يوه دوڼه پاتې شي. د جناح تقرير پۀ ‘قراردادِ مقاصد’ replace شي او بيا د مذهب سفاک سياسي استعمال شروع شي. وروسته دغه پاڼه بدنامِ زمانه ضياء هم د خپل غرض او امريکې د خوشحالۍ د پاره وکاروله او دغه سلسه د مشهور زمانه “پلے بواے” عمران نيازي ته راورسېده، څوک چې د ‘رياستِ مدينه’ پۀ نوم د خالي ذهنه خلکو استحصال کوي.

د انقلاب نه پس ‘نپولين’ د ډاميننټ شخصيت پۀ شکل کښې وړاندې راشي، د ټول فارم مالک شي، د جمهوريت پۀ ځاے ډکټېټر خويونه شروع کړي، پۀ نرګسيت کښې مبتلا شي، د انقلاب اٰئيډيلز هېر کړي، د خوشامندو ټولګے ترې چاپېر شي او د نورو ځناورو سره ئې فاصله پېدا شي. دا پۀ يو شمېر القاباتو ولمانځل شي او تش نپولين پاتې نۀ شي بلکې پۀ رسمي ډول ‘زمونږ مشر’، ‘کامرېډ نپولين’، ‘د ټولو ځناورو بابا’، ‘د انسانانو خپسه’، ‘د ګډو چرګو چرګانو ساتونکے’، ‘دوست’ او دغسې نور صفتي نومونه ورته منسوب شي. يو خنزير داسې نظم وليکلو چې د هغۀ پۀ کښې ډېره مدح شوې وه او هغه پۀ کښې د ‘بې موره بې پلاره دوست’، ‘د خوشحالۍ سرچينه’ او ‘د تندغرو ساقي’ ياد شوے ؤ.

هم دغه حالت د پي ټي اٰئي د ليډر عمران نيازي دے! يو ډېر مذهبي مشر نورالحق قادري د هغۀ پۀ اړه وائي چې “دۀ کښې ډېره عاجزي او ملنګي ده او د دۀ پۀ نمونځ کښې چې ما څومره خوند او مزه ليدلې، يقين وکړئ د ډېرو غټو شېخانو او ملايانو نمونځ کښې ما دومره نۀ ده ليدلې.” د صادق او امين غوندې دروغژنو القاباتو نه پس دغه سلسله د زرتاج ګل ګل جړو ته رسي او وائي چې عمران قتلوونکې مسکا يعني کلر سمائل لري او زبردست باډي لېنګوج ئې دے. د بشريٰ مانيکا د خوب نه شروع شوې دغه سلسله د ودرېدلو نامه پۀ خولۀ نۀ اخلي.

د عمران نيازي رويه د نفسياتي ماهرانو پۀ نزد يو کمپلېکس (complex) دے چې سحر يو څۀ ووائي نو ماښام بدل وي او دغه رنګ مونږ ‘اېنيمل فارم’ کښې ګورو چې ‘نپولين’ به خپلې ارادې او وعدې بدلولې. د ټولو نه غټ مثال ئې د بادي ژرندې ؤ چې د ‘سنوبال’ ائيډيا وه او ‘نپولين’ ئې سخت مخالف ؤ خو يوه ورځ ‘نپولين’ اعلان وکړو چې پۀ هر حالت وي، بادي ژرنده به جوړولې شي. د بادي ژرندې پۀ جوړولو کښې ځناورو ته ډېر تکيلف ملاو شو او خنزيرانو ته پۀ کښې هېڅ قسمه تکليف ملاو نۀ شو. ګويا عمران نيازي د نواز شريف جوړې کړې بي اٰر ټي ته ‘جنګله بس’ وائي. نواز شريف پۀ پېښور کښې د مرکز پۀ پېسو د بي اٰر ټي د جوړولو وړانديز کوي خو نيازي ئې نۀ قبلوي او بيا د پي ټي اٰئي حکومت د دې د جوړولو اراده کوي. بي اٰر ټي کۀ جوړه شي کۀ نۀ، خو پېښور ورسره وران ويجاړ شو، پۀ دې کښې بې انتها کرپشن وشو، بې انتها وخت ورباندې ولګېدو او تر دا دمه سازه نۀ شوه او دغه رنګ نۀ غواړي چې چا ته پۀ دې باندې د تحقيقاتو اجازت ورکړي. پۀ بي اٰر ټي پسې بې شماره لطيفې هم جوړې شوي لکه وائي چې يو سړي ته د مرګ سزا واورولې شوه او د هغۀ نه اخري خواهش وپوښتلے شو نو هغۀ ورته ووئيل، چې “زۀ بي اٰر ټي کښې ګرځېدل غواړم.”

څنګه چې ‘اېنيمل فارم’ کښې د ځناورو ارادې او هدفونه يو څۀ وو خو وشو بل څۀ، دغه رنګ د پي ټي اٰئي حکومت هم وئيل يو څۀ او کوي بل څۀ – د عمران نيازي د حکومت نه وړاندې تقريرونه او د حکومت نه پس حالات کۀ مقائسه کړے شي نو يو عام سړے هم پۀ دې پوهېږي چې د زمکې او اسمان فرق دے پۀ کښې. هېڅ لاس ته راوړنه نۀ ده شوې، هېڅ تبديلې نۀ ده راغلې، د چا پۀ ژوند کښې هېڅ ښۀ والے نۀ دے راغلے. پۀ ‘اېنيمل فارم’ کښې چې څنګه ځناور انقلاب راولي او د غواګانو نه پۍ رالوشي نو ځينې ځناور دا پوښتنه وکړي چې پۀ دې پيو به څۀ کوو؟ نو ‘نپولين’ ځواب ورکړي چې کامرېډانو! د پيو غم مۀ کوئ، اوس راته کار پۀ سر پروت دے. ځناور کار له ولېږي او چې ماښام راشي نو پۍ خنزيرانو څښکلي وي. د الېکشن نه وړاندې نيازي د کرپشن خلاف خبره کوي، د پارلېمنټ پۀ خرچو باندې تنقيد کوي، خلکو له د حضرت عمر مثالونه ورکوي او بيا د خپلو وزيرانو تنخواګانې څو چنده سېوا کوي او وائي چې زما پۀ دوه لکهه تنخوا ګزاره نۀ کېږي او دغه رنګ خپله تنخوا لسو لکهو ته ورسوي. د دې سره د ‘اېنيمل فارم’ مشهوره جمله چې all animals are equal but some are more equal ډېر سمون خوري.

د عمران نيازي هېڅ معاشي پلان نشته. پۀ ‘اېنيمل فارم’ کښې چې فارم د سختيو سره مخ شي، د خنزيرانو او سپو نه علاوه د ځناورو راشن هم کم کړے شي، د دوي کار هم سېوا شي نو ‘نپولين’ اراده لري چې د ګيا او ټانټو يوه دلۍ او د غنمو يوه برخه خرڅه کړي او کۀ بيا هم څۀ کمے وي نو د چرګو اګۍ به خرڅې کړي. دا روزګار د انسانانو سره کېدونکے ؤ چې پۀ اووۀ احکاماتو کښې دا شامل وو چې د انسانانو سره به هېڅ قسمه روزګار نۀ ساتلے کېږي. مونږ ګورو چې د الېکشن نه وړاندې نيازي پۀ زرګونو اربه روپۍ چې پۀ مبينه طور بهر پرتې دي، هغه خپل ملک ته راوړل غواړي او دغه رنګ هغه کروړونه روپۍ کرپشن چې هره ورځ کېږي، بندول غواړي. د دې مفروضې پۀ “عملي” کولو سره به هغه کروړونه نوکرۍ ورکړي خو بيا مونږ ګورو چې مېښې خرڅول او چرګې چرګان خلکو له ورکول د معاشي نظام برخه شي. پۀ ‘اېنيمل فارم’ کښې چې ځناور خبرېدل نو انقلاب راغلے ؤ او “نوي پاکستان” کښې د پي ټي اٰئي “تبديلي آ نهين رهي بلکه تبديلي آگئي هے” – چې تبديلي راغلې نو بايد مونږ ووايو چې کوم ده؟ هغه کروړنه نوکرۍ څۀ شوې؟ هغه د کرپشن لوټلې پېسې څۀ شوې؟ هغه ازادي کوم ده؟ هغه امن کوم دے؟ هغه پارلېمان کوم دے؟ غټه مسئله دا وشوه چې نيازي د ذمه وارۍ نه مبريٰ کېږي، خپله پړه نۀ صرف پۀ تېر حکومت اچوي بلکې کله کله پۀ خپل ځينې وزير هم اچوي. حقيقتونو نه سترګې پټولې کېږي، خلک پۀ تيارو کښي ساتلے کېږي. پۀ ‘اېنيمل فارم’ کښې يوه ورځ خنزيران يو سړے ګودام ته بوځي او هغه پېټۍ او بوجۍ ورته وښودلې شي چې وېخ کښې ئې شګې او خاورې وي او پۀ سرونو ئې ورته جوار غنم اچولي وي. دلته زمونږ يوه وزيره صاحبه پۀ داسې وخت کښې چې ټماټر پۀ دوه سوه روپۍ کلو وي، وائي چې ټماټر پۀ پينځۀ روپۍ کلو دي، او امپورټډ وزير وائي پۀ اوولس روپۍ کلو دي؛ ګويا د وزيرانو کار پۀ هر حالت کښې د نيازي دفاع ده. ‘اېنيمل فارم’ کښې يوه ورځ ‘سنوبال’ تقرير وکړو او ځناورو ته ئې د فارم پۀ خاطر د هر قسمه قربانۍ ورکولو زورنه ورکړه او دلته زمونږ يو وزير صاحب وائي چې د دوه ډوډيو پۀ ځاے به پۀ يوه ګزاره کوئ او بل يو وزير د اوړو بحران داسې جسټيفائي کوي چې نومبر او دسمبر کښې ډېره ډوډۍ خوړلې شي نو ځکه د راشن کمے راغلو. ‘اېنيمل فارم’ کښې د انقلاب نه پس به چې غواګانو چې پۀ تالاو کښې به اوبۀ څښکلې، داسې اظهار کولو،”د کامرېډ نپولين پۀ ژوند دې برکت وي، دې اوبو ته دې خيال دے څومره پاکې، رڼې او مزه ناکې دي”. او دلته يوه وزيره صاحبه وائي چې د کله نه پي ټي اٰئي حکومت راغلے او زۀ د ماحولياتو وزيره شوې يم نو بارانونه ډېر شوي دي. د زلزلې پۀ وخت بلې وئيلي وو، “اصل کښې زمکه هم د ‘تبديلۍ’ جټکه زغملې نۀ شي”، يو وزير صاحب د روپۍ قدر پرېوتل او د ډالر قدر سېوا کېدل داسې جسټيفائي کوي چې “ډالر ګران ښۀ دے، ځکه چې ډېرې روپۍ ترې جوړېږي”. هېنډسم وزير اعظم وائي چې ‘ټي وي مۀ ګورئ’، ‘نوکري مۀ کوئ، دا صلاحيتونه خرابوي’ او ‘سکون قبر کښې دے’.”

څنګه چې ‘اېنمل فارم’ کښې انقلاب د ځناورو ژوند تباه کړو، داسې د پي ټي اٰئي حکومت خلک د تباهۍ سره مخ کړل. د دې مثال د يو ډنډ دے چې بيمارۍ ترې خورېږې. يو ګنده سياسي ماحول پۀ وجود کښې راغے. سياست دې ځاے ته را ورسېدو چې يوتهيان وائي کۀ پټرول پۀ زر روپۍ ليټر هم شي نو ووټ به عمران خان له ورکوو. بد تميزې، بد تهذيبي، بې سري پۀ وجود کښي راغله. کمال خو دا دے چې نۀ سخته نۀ فيلډ ورک، نۀ ښۀ او نۀ بد او پي ټي اٰئي واله حکمرنان شول!!! ‘سکوير’ (Squealer) چې يو خنزير ؤ، د نپولين او نورو خنزيرانو پۀ اړه وائي، “کامرېډانو! زما يقين دے چې پۀ تاسو کښې به هر يو ځناور د کامرېډ نپولين قربانۍ او پۀ ځان د زياتي پېټي اچولو روغه راستي ستائي. کامرېډانو! دا خيال مو را نۀ شي چې ليډرشپ او مشري خو مزې وي، بلکې حقيقت دا دے چې دا خو ډېره درنه ذمه واري او سر خوږے وي.” او دلته امردِ جواد چاچا وائي چې مونږ ډېر د محنت نه پس دې مقام ته را رسېدلي يو. دلته د هغه خاص محنت ذکر نۀ کوم چې د رېحام خان پۀ حواله ئې خلک ذکر کوي خو دومره تپوس پۀ کار دے چې مراد سعيد صاحبه! ستا لا عمر څۀ دے؟ تا کوم جېلونه خوړلي؟ تا کوم فيلډ ورک کړے چې نن دې مقام ته را ورسېدې؟

ځينې خلکو بې طلبه منزل بيا موند مونږ د خداے دې قدرتونو ته حېران يو

هغه ‘اېنمل فارم’ دے – هلته ‘نپولين’ تقرير کوي او وږي ځناور ور باندې مړوي؛ دا ‘نيازي لېنډ’ دے – دلته هېنډسم وزير اعظم تقرير کوي چې د هر مرض علاج دے. هلته ‘نپولين’ خپل تېر احکامات نۀ ګوري، دلته وزير اعظم خپل زاړۀ تقريرونه نۀ اوري. هلته د ګډو يوه جمله زده ده چې “چارپايه زنده باد” او “دو پايه مرده باد”، او دلته يوتهيان وائي “نواز شريف چور هے” او دغه رنګ يوتهي سره سياسي بحث کول ټرېکټر کښې موسقي اورېدل دي. هلته د ځناورو د انقلاب نه پس حالت د تېر وخت نه هم خراب شي او دلته ګراني يو پۀ شله سېوا شوه او د اېمنسټي انټرنېشل مطابق د تېرو حکومتونو نه حالات ډېر خراب شوي او کرپشن سېوا شوے. هلته د خنزيرانو کرپشن سېوا شي، د دوي پۀ راشن کښې هېڅ قسمه کمے نۀ راځي او خپل راشن د ځنارو د راشن نه پوره کوي او دلته د اتيا فيصده ‘بوټانو’ پۀ بجټ کښې کمے نۀ راځي او د نيازي تنخوا د دوه لکهو نه لسو لکهو ته رسي – ګويا some animals are more equal او دغه رنګ د کرپشن تعويز فقط سياسي ليډرانو ته پۀ غاړه کېږي. هلته د فارم پۀ خاطر د ځناورو نه هر قسمه قرباني اخستلې کېږي او دلته نيازي پۀ سخته کښې ښکېل اولس ته وائي، “آپ نے گهبرانا نهين”. هلته ‘نپولين’ د انسانانو سره روزګار شروع کړي او د فارم سودا پرې خرڅه کړي او دلته وزير اعظم صاحب چې وئيل به ئې “خود کشي به وکړم خو قرض به وانۀ خلم”، پۀ کروړونو ډالره قرضې واخلي نو وائي “زبردست پېکج ملا هے”. هلته هم ډېر ځناور د نپولين د لاسه مړۀ شي او دلته هغه وزير اعظم چې پۀ پارلېمنټ ئې حمله کړې وه او هر اٰئين او دستور ئې مات کړے ؤ، پۀ مولانا فضل رحمان د ارټيکل شپږم د لاندې مقدمه چلول غواړي )حال دا چې پۀ کوم فوجي ډکټېټر جنرل مشرف د ارټيکل شپږم سزا اورولې شوې ده، د هغې سزا خلاف پۀ خپله يو ‌ذيلي عدالت کښې د ‘عدالتِ عظمٰي’ خلاف فريق جوړېږي(. هلته هم خنزيران د شرابو پۀ څښکلو شروع واچوي او فارم د نشيانو او عياشو پۀ لاس کښېوځي او دلته هم چې وزير اعظم د نشې ټيکه ولګوي نو د اسپتال نرسانې ورته حورې ښکاري او پۀ کوم خېبر کښې چې سکولونه ړنګ پراتۀ دي، هلته د چرسو کارخانې لګوي. پۀ اخره کښې خبره لنګر خانو ته ورسېده او سکون قبر کښې دريافت شو.

خدايه مرګ راولې ما واخلې

پۀ بې وفا مې سترګې لګي زړۀ مې چوينه

‘اېنيمل فارم’ نن سبا ډېر زېرِ بحث دے. تېره ورځ شاهد خاقان عباسي پۀ اسمبلۍ کښې حکومتي پارټۍ ته د ‘اېنيمل فارم’ د لوستلو مشوره ورکړه چې د پي ټي اٰئي حکومت سره مماثلت خوري. يو بل کس جېسن راے خپل يو ټويټ کښې وائي، زما زوي سحر د ناشتې پۀ وخت ‘اېنيمل فارم’ لوستلو چې ما ترې تپوس وکړو چې څۀ قصه پۀ کښې روانه ده؟ نو وئيل ئې، خنزيران ټول واک او اختيار لاس کښې واخلي او نور ځناور لکه زمونږ تشه تماشه کوي”. يو بل کس امار مسعود د ناول تلخيص داسې کوي چې، خنزيران د خپلو ساتلو خونړو سپو پۀ مرسته او پۀ وېرولو سره پۀ ځناورو حکومت کوي، د دوي پۀ امدن او ګټه قبضه کوي او بيا ځان د نورو ځناورو نه برتر ګڼل شروع کړي.

* د ناول پس منظر کښې خبره کوو: ‘اېنيمل فارم’ او ‘پاکستان’ کښې بنيادي فرق دا دے چې عمران خان در اصل ‘نپولين’ نۀ دے، عمران خان کے پيچهے نپولين دے. عمران د سپو او خنزيرانو “جمهوري مخ” دے. څومره جمهوري دے، سابقه سي جے ثاقب نثار ته ئې هم پته ده.

 

شريک ئې کړئ

The post ‘اېنيمل فارم’ او د پاکستان موجود حکومت* – ارشاد پښتون appeared first on Pakhtoon.

]]>
پۀ خدائي خدمتګار غورځنګ کښې د ښځو ونډه – دروېش درانے http://www.pakhtoon1928.com/other-writers/2306/ Sat, 11 Apr 2020 14:53:33 +0000 http://www.pakhtoon1928.com/?p=2306 يو دغه وخت ؤ چې باچا خان د نومونو قدرې د سترونو او خور شوي حبس ماتولو د پاره زړۀ چاودون کولو او د “پښتون” پۀ پاڼو “يوه خور”، “د نوښار يوه خور”، “د کوهاټ څخه يوه خور” نه ئې خبره د خپل نوم ليکلو جرأت ته راورسوله. بيا هغه وخت هم راغلو چې ښځو …

The post پۀ خدائي خدمتګار غورځنګ کښې د ښځو ونډه – دروېش درانے appeared first on Pakhtoon.

]]>
يو دغه وخت ؤ چې باچا خان د نومونو قدرې د سترونو او خور شوي حبس ماتولو د پاره زړۀ چاودون کولو او د “پښتون” پۀ پاڼو “يوه خور”، “د نوښار يوه خور”، “د کوهاټ څخه يوه خور” نه ئې خبره د خپل نوم ليکلو جرأت ته راورسوله. بيا هغه وخت هم راغلو چې ښځو د نمائندګۍ مطالبه وکړه او هغه بله ورځ 27] فروري [2020 هغه وياړمنه ورځ وه چې باچا خان مرکز کښې د ښځو يو بل کنونشن وشو.

دا د ارتقاء مزل دے – دا پۀ خپل ذات او د خپل ذات پۀ جوهر د باور د زېږېدو د تجربې مزل دے. پښتنو ښځو ته د خپل شتون احساس شوے دے او پښتنو هم دا منلي دي چې “نيم شل وجود” تر څو مل شوے نۀ وي، د منزل پۀ لور مزل باندې به خپسه ناسته وي. “خدائي خدمتګار غورځنګ” ښځې د صنفي مساوات د بابولالې نه ډېر پياوړي او هسک احساس “د قامي وجود نيمه برخه” سره معارفي کړې دي. دلته ښځه “نيمګړتيا” نۀ، د تکميل اړتيا ده – ښځو نه بغېر قام نيمګړے، ازادي نيمګړې او وجود نيمه خوا دے.

د ښاغلي دروېش دراني دا ليکنه دې باچا خان مرکز کښې کامياب “د ښځو کنونشن” منعقد کوونکو خوېندو او “د ښځو نړيواله ورځ” )اتم مارچ( پۀ مناسبت ټولو تورسرو ته د “پښتون” نذر وي.

“خدائي خدمتګار غورځنګ” د پښتنو د تاريخ يو زرين باب دے. د دغه غورځنګ باني خان عبدالغفار خان (1988-1890) ؤ چې پښتانۀ لۀ عقيدته ورته “باچا خان” وائي. باچا خان چې پۀ کومو خواريو دغه غورځنګ جوړ کړے ؤ او د هغۀ غړي ئې څنګه روزلي وو، د هغې اندازه لۀ دې يوۀ مثاله پۀ ښه توګه لګېدې شي چې د دۀ دا اصول ؤ چې خدائي خدمتګار به د پښتنو هر کلي، هرې حجرې او هر کور ته ځان رسوي. پۀ هم دغه لړ کښې يو ځل ولي خان او سالار اعظم خان پۀ دوره يو ډېر لرې کلي ته ورسېدل او هلته د جماعت د یوې اونې پۀ سيوري کښېناستل. ولي خان چې پۀ کټ کښې پښې وغزولې نو وې وئيل چې مونږ هم دا يو د خدائي خدمتګارۍ پۀ لړ کښې د دې قام د پاره دومره کړاو ګالو. د دې خبرې پۀ اورېدو سره سالار صاحب ورته ووئيل چې يو ځل زۀ او باچا خان هم دلته راغلي او پۀ هم دغه توګه مو تر دې اونې لاندې سر پۀ سيوري کړے ؤ. هغه وخت د دا مخامخ غرۀ پۀ سر کښې پورته کېدونکي لوګي ته چې د باچا خان پام شو نو د جماعت لۀ امام صاحب نه ئې وپوښتل چې دغلته کلے دے؟ هغۀ ځواب ورکړو چې نه! کلے نۀ دے، يواځې يو کور دے او يو سړے پۀ کښې اوسي. سالار صاحب وئيل چې “باچا خان ما ته مخ را واړوۀ چې ورځو به. امام ووې چې صاحب! دغه سړے د جمعې نمانځۀ له دلته راځي، زۀ دا ستاسو خبرې ټولې يو پۀ يو هغۀ ته وکړم او ستاسو د ورورولۍ پېغام به هغۀ ته ورسوم. خو باچا خان کله منله. وې ئې، دا پښتون به سبا ګيله کوي چې باچا خان پۀ ټولو پښتنو وګرځېدو خو زما د کور تر بوتکي پورې را نۀ غے. دا ئې ووې، پاڅېدو، څپلۍ ئې راکښلې او مونږ هم ورسره دغه غرۀ ته اړم شو. (381:2)

داسې باچا خان د پښتنو هر کلي او هرې حجرې ته ځان رسولے ؤ او د هغو د پوهولو هڅه ئې کړې وه. د دغسې هڅو برکت دۀ نۀ يواځې دا چې پۀ پښتنو کښې سياسي پوهه را پېدا کړه، بلکې د پښتني ژوند هر اړخ ته ئې ځلا وبخښله. تر دې چې د پښتنو ښځې چې تل لۀ ټولنيزو چارو څخه يو اړخ ته پاتې شوې دي او اوس هم يو اړخ ته دي، د خدائي خدمتګار غورځنګ پۀ شپو کښې ئې پۀ لويه پېمانه پۀ دغسې چارو کښې برخه اخسته. د دغې برخه اخستنې ځينې مثالونه ئې دلته مونږ راوړو.

کله چې خدائي خدمتګار غورځنګ پۀ ځوانېدو او لور پۀ لور پۀ خورېدو او باچا خان “پښتون” مجله راويستله، پۀ دغو شپو کښې د خدائي خدمتګارۍ اثر پر وړو زړو، ښځو نرو او ماشومانو داسې شوے ؤ چې باچا خان هم وائي چې زۀ ورته حېرانېدم. جينکو هم ]د سرخپوشانو پۀ شان[ سرې جامې جوړې کړې وې، نظمونه ئې ياد کړي وو، هغه به ئې نورو ښځو ته اورول. د “پښتون” مجله ئې پۀ شوق لوستله. چې “پښتون” مجله به راغله، جينکۍ به را جمع شوې، يوې جينۍ به لوستله او نورو به اورېدله (364:1) او چرته چې به د خدائي خدمتګارو جلسه وه نو پۀ زرګونو ښځې به ورته راتلې. د جلسې ګډون والو ته به ئې اوبۀ راوړلې. دا يو عام معمول ؤ چې پۀ کوم کلي کښې چې به باچا خان د نارينو غونډې ته وېنا وکړه نو بيا به ښځې هم د دۀ د وېنا د اورېدلو د پاره را غونډې شوې وې او دۀ به هغو ته بېله وېنا وکړه. پۀ دغسې غونډو کښې چې به کومې سپاسنامې دۀ ته وړاندې کېدې، پۀ هغو کښې به دا مشهوره ټپه تکرارېده چې:

کۀ د زلمو نه پوره نۀ شوه

فخرِ افغانه! جينکۍ به دې ګټينه

باچا خان د سپينې وړۍ د يوې جلسې يادونه کوي او وائي چې:

“دغه جلسې ته ښځې هم راغلې وې. پۀ دې کښې هوائي جهاز راغے، پۀ ښځو را غوټه ش. ډېرې ښځې وتښتېدې، لېکن ما چې ورته اواز وکړو چې تاسو څنګه پښتنې يئ چې د هوائي جهاز نه تښتئ نو ټولې واپس شوې. هواباز ډېر ځله جهاز د هغو پۀ سرونو تېر راتېر کړو، چې ښځې و نۀ وېرېدې نو مايوسه شو او واپس لاړو. (454:1)

دا خو د کلو حال ؤ چې ښځې ئې جلسو ته راتلې – پۀ ښارونو کښې بيا خبره د دې نه هم مخ ته تللې وه. هلته به ښځو جلوسونه )لاريونونه( هم راويستل. يو ځل د ډېره اسماعيل خان پۀ ښار کښې د ښځو جلوس روان ؤ، د پوليسو انسپکټر جنرل هغوي ته د خورېدلو امر وکړو. چې ښځو ئې امر ته غوږ و نۀ نيولو نو دۀ د غصې پۀ حال کښې تماچه باندې راويسته خو يو سکهـ زلمي ئې لاس ونيولو چې، شرمېږې نۀ؟ پر ښځو ګولۍ چلوې؟ پۀ دې کښې د هغۀ لۀ لاسه تماچه ولوېده (434:1). دا خو لا څۀ کوې، ماشومانو هم پۀ کلو او ښارونو کښې خپل تنظيمونه جوړ کړي وو. جلسې به ئې کولې او جلوسونه به ئې راويستل. يو ځل پر دغسې جلوس باندې حکومتي رساله راغله. “د سورو دا کوشش ؤ چې دا سره جنډه ترې واخلي. هلک کمانډر حکم وکړو، جنډه ئې کېښوده او ټول هلکان پرې قت پۀ قت څملاستل. پېرنګي ډېره دوزه دبکه او اسونه ودانګول را ودانګول خو هلکان پراتۀ وو. پۀ ملاسته به ئې د “انقلاب زنده باد” او “فخر افغان زنده باد” چغې وهلې (112:2). پۀ دې پسې زۀ دا هم ور زياته کړم چې هغه وخت خبره يواځې د جلسې او جلوس نۀ وه، پښتنو مېرمنو پۀ هر اړخيزه توګه سياست ته ور دانګلي وو. کله چې پۀ 1932 کښې خدائي خدمتګارو د انتخاباتو بائيکاټ وکړو نو “د پولنګ پۀ ورځ هر ځاے پۀ زرګونو زنانه قران پۀ سر لۀ کورونو راووتلې او چې څوک به ووټ له راتلو، ورته به ئې وې چې ستاسو ننګيالي او غېرتي وروڼه، چا چې درله ووټ ګټلے دے، نن د پېرنګي پۀ تورو تمبو دننه پراتۀ دي؛ نو تاسو دومره پښتو وکړئ چې تش ووټ قدر له مۀ راځئ.” (241:2)

زمونږ پۀ فولکلور کښې د ملالۍ هغه ټپه ډېره مشهوره ده چې پۀ اړه ئې وئيل کېږي چې د مېوند پۀ جنګ کښې ئې غازيان دې ته هڅولي وو چې بائيلونکے جنګ وګټي. د خدائي خدمتګارو شا ته دغسې ننګ ته هڅوونکې مېرمنې ډېرې ولاړې وې. یو ځل چې پۀ اتمانزو کښې د سرخپوشو پۀ يوه جلسه باندې فوج ډزې وکړې او دوه تنه ئې شهيدان کړل، نو خلک پۀ تښتېدو شول. دغې جلسې ته لۀ معموله سره سم ښځې هم ډېرې راغلې وې. د هغو لۀ منځه يوه جينۍ چې نوم ئې “دل اراء” ؤ او د باچا خان خورزه وه، راووتله او “د جلسې طرف ته ئې را منډې کړې. کوم خلک چې تښتېدل، پۀ هغو کښې يو سړي ورته ووئيل چې جينۍ! دا څۀ کوې؟ نۀ وينې چې دا ډزې کېږي؟ دې ورته وئيل، بې غېرتو! تاسو تښتئ، ځکه خو زۀ مخامخ پرې ورځم. د دې جينۍ پۀ وېنا دا ټول خلک ور واپس شول او د فوج نه چاپېره شول نو د فوج افسر تپوس وکړو چې دا خلک څۀ غواړي؟ سعدالله خان ]د ډاکټر خان صاحب زوي[ ورته ووئيل، دوي ستاسو تلاشي اخلي چې تاسو د دوي مړي د ځان سره يو نۀ سئ. پۀ دې خبره فوجيان د خلکو لۀ منځه ووتل او لاړل. (412-13:1)

د خدائي خدمتګارو د مبارزې پۀ دوران کښې داسې نورې پېښې هم ډېرې دي چې کله به سړو چرته څۀ کمزورتيا ښکاره کړه نو ښځو به د هغۀ مخ ته هنداره ونيوله او هغوي به ئې پر خپل دغه عمل پښېمانه کړل. د 1930 کال د خدائي خدمتګارو د پاره ډېر خونړے کال ؤ. نۀ يواځې دا چې جېلونه ئې پۀ دوي ډک کړل بلکې د دوي ډېرې وينې ئې هم وبهيولې. اتمانزئ او شاوخوا نور کلي انګرېزانو کلابند کړي وو. خدائي خدمتګاران خو ئې ټول جېلونو ته غورځولي وو، عام خلک به ئې هم کورونو ته نۀ پرېښودل. پۀ يو مېدان کښې به ئې سره راګرځولي وو، وهل او ټکول به ئې او دا به ئې ورته وئيل چې ګوته ولګوئ چې مونږ خدائي خدمتګار نۀ یو. هغوي ولې چې خدائي خدمتګار نۀ وو نو دا به ئې منله چې مونږ خدائي خدمتګار نۀ يو، مګر ګوته لګول به ورته بې غېرتي ښکارېده، هغه ئې نۀ لګوله. اخر يو سړي ګوته هم ولګوله او کور ته لاړ. هلته چې ورغے نو ښځې ئې جامې وينځلې. د دۀ پۀ ليدو حېرانه شوه او پوښتنه ئې ترې وکړه چې څنګه را تېر شوې؟ دۀ ورته ووئيل، زۀ ئې را پرېښودم. هغې وئيل، چې نور ئې نۀ را پرېښودل نو تۀ ئې څنګه را پرېښودې؟ ګوته خو دې نۀ ده لګولې؟ چې د دۀ پۀ رنګ لړلې ګوته ئې وليده نو د جامو وينځلو سوباړے ئې ورته را مخ ته کړو چې دا واخله، تۀ جامې وينځه، زۀ مېدان ته ور وځم. سړے شرمنده شو، بېرته مېدان ته ورغے او انګرېز ته ئې وئيل چې کۀ مې جېل ته استوې او کۀ مرګ ته، زۀ زياتي د هر څۀ د پاره تيار يم. (382:1)

باچا خان د خپل تحريک پېل (1910) د تعليم لۀ خورولو څخه کړے ؤ او پۀ خپله صوبه کښې ئې د مدرسو پۀ جوړولو لاس پورې کړے ؤ او ډېرې مدرسې ئې جوړې کړې وې چې د ديني زدکړو تر څنګ پۀ کښې عصري زدکړو ته هم توجه کېده. پۀ دغه مدرسو کښې د خلکو دلچسپي ورځ پۀ ورځ پۀ زياتېدو وه. خو د انګرېزانو د پاره دغسې هلې ځلې د زغملووړنۀ وې.اخر ئې پۀ يوه پلمه بندې کړې. پۀ کال 1921 چې بيا باچا خان او د هغۀ ملګرو د اصلاح الافاغنه د انجمن بنياد کېښود نو د هغۀ لومړے کار هم هغه د تعليم پرې شوې لړۍ بېرته روانول وو او چې روانه ئې کړه نو د پښتنو د بې ځايه او ناسمو دودونو او رواجونو د اصلاح کولو او د پښتنو لۀ منځه د خپل منځي دښمنيو او تربګنيو د ويستلو کار ئې هم ورسره ملګرے کړو. کله چې دغه انجمن خپل ځاےخدائي خدمتګار غورځنګ ته ورپرېښودو (1929-30)، نو دغه غورځنګ هر څو کۀ حالاتو د سياست خوا ته زيات پورې واهۀ، خو دغه د ښوونې، روزنې او ټولنې د سمون کار ئې بيا هم هېر نۀ کړو او دا د هم دغه غورځنګ برکت ؤ چې پښتني ټولنه پۀ ذهني توګه تر ډېره حده پۀ ژوند کښې هر اړخيز بدلون ته پۀ اماده کېدو شوه. دغه امادګي د تعليم د پاره هم پۀ را پېدا کېدو شوه، خو د ښځو تعليم ته بيا هم چا زړۀ نۀ ښۀ کاوۀ. د باچا خان قاعده دا وه چې کوم کار ته چې به دۀ د پښتنو پام را اړول غوښتل نو هغه به ئې پۀ خپله پېل کړو – لکه دا چې تجارت پښتنو نۀ کاوۀ، دۀ غوښتل چې هغوي دغه کار ته لاس واچوي نو اول ئې پۀ خپله د ګوړې کاروبار پېل کړو. دۀ ولې چې د خلکو پۀ زړۀ ځاے جوړ کړے ؤ، پۀ دا به نو چې کوم کار ته دۀ لاس اچاوۀ، نورو خلکو به هم د هغۀ پۀ کولو کښې عار نۀ محسوساوۀ. د ښځو تعليم ته د لار هوارولو پۀ لړ کښې هم د دۀ ونډه د هېرولو نۀ ده.

پۀ کومو شپو کښې چې باچا خان پښتانۀ د نارينو د تعليم تر څنګ د ښځو تعليم ته هڅول، دا هغه زمانه وه چې د دغه اولس عام وګړي خو پرېږده، خاص خلک هم دې ته تيار نۀ ؤ چې پۀ لوڼو او خوېندو تعليم وکړي. د غازي امان الله خان خلاف د بغاوت پېل هم لۀ دې ځايه شوے ؤ چې دۀ د تعليم د پاره جينکۍ بهر ته لېږلې، خو د دۀ د حکومت ځينو داسې لويو کسانو چې نۀ ئې غوښتل چې لوڼه ئې بهر ته لاړې شي او باچا ته ئې دغه خبره مخامخ نۀ شوه کولې، څۀ شينواري دې ته تيار کړي وو چې د جينکو موټرونه پرې نۀ ږدي چې تر خېبر تېر شي – خو دغه خلک چې سړک ته را رسېدل نو موټرونه وتلي وو. دې شي شينواري وبوږنول او لاس ئې پۀ بغاوت پورې کړو. د باچا خلاف خو زمکه وختي لا تياره کړې شوې وه، پۀ دا نو دغه بغاوت پۀ ټول ملک کښې د يوۀ لوے پاڅون پېلامه شوه او غازي امان الله خان وطن پرېښودلو ته اړووت (852:3)، خو باچا خان نۀ يواځې دا چې پۀ داسې چاپېريال کښې خپله لور مکتب ته واچوله، بلکې چې هغه غټه شوه نو د لوړو زدکړو د پاره ئې بهر ته هم ولېږله او هغې هم پۀ انګلستان او هم پۀ هند کښې زدکړې وکړې. د مزې خبره دا ده چې کله چې بېرته کور ته راغله نو لکه د حج څخه چې راغلې وي، خلک ورته مبارکۍ ته راتلل. حال دا چې پۀ ماشومتوب کښې چې باچا خان دا مکتب ته لېږله نو پۀ خپله د دۀ سخرګنۍ هم دغه کار نۀ خوښاوۀ. سره لۀ دې چې دغه مکتب د يوۀ خان پۀ کور کښې ؤ او د هغۀ د کور ښځو پۀ کښې درس ورکاوۀ؛ خو بيا هم دغه کار پر خلکو باندې ښۀ نۀ لګېدو. د دې مطلب دا دے چې پۀ دغه لنډه موده کښې د خلکو پۀ ذهن کښې تر ډېره حده بدلون راغلے ؤ. د دې پۀ کتو سره چې د دې مشرانو لوڼه پۀ زدکړه پسې بهر ته ځي، عامو وګړو ته بيا خپلې لوڼه مکتب ته لېږل د عار خبره نۀ ښکارېده. داسې د خدائي خدمتګار غورځنګ د مشرانو کورنيوتعليم سر ته رسوونکې جينکۍ د ښځو تعليم ته د نورو خلکو د هڅولو سبب وګرځېدې او دغه کار ورو ورو وده کوله.

مأخذونه:

عبدالغفار ]خان[، زما ژوند او جدوجهد،کابل، دولتي مطبع،1362ه ش/ 1983ز

خان عبدالولي خان، باچا خان او خدائي خدمتګاري ]وړومبے ټوک[، ولي باغ )اشنغر(، چارسده، 1993ز

سيد بهادر شاه ظفر کاکاخېل، پښتانۀ د تاريخ پۀ رڼا کښې )اووم چاپ(، پېښور، يونيورسټي بک اېجنسي، 2009ز

 

شريک ئې کړئ

The post پۀ خدائي خدمتګار غورځنګ کښې د ښځو ونډه – دروېش درانے appeared first on Pakhtoon.

]]>